سنڌ کي سمجهڻ لاءِ شيخ اياز کي سمجهڻو پوندو،اياز مارڪس کان گهٽ نه هو:ساڃاهه وند

حيدرآباد)رپورٽر) سنڌي اديبن دانشورن محققن ۽ تخليقڪارن چيو آهي ته شيخ اياز جديد سنڌي ادب جو سرواڻ شاعر آهي، شيخ اياز کي تيستائين سمجهي نه ٿو سگهجي، جيستائين سنڌ کي نه سمجهندا، هن جي شاعري ۾ انسان دوستي ۽ اشتراڪيت جا رنگ شامل آهن، اهڙو اظهار هنن خانا بدوش رائٽرس ڪيفي ۽ شيخ اياز ميلا ڪاميٽي پاران حيدرآباد ۾ جاري چوٿين اياز ميلي جي چوٿين ڏينهن تي ٿيل فڪري ويهڪن ۾ ڪيو، پهرين فڪري ويهڪ اياز جو گيڙو فڪر جي موضوع تي ٿي، جنهن جي ابتدا ۾ نامياري شاعر ۽ راڳي جمن دربدر شيخ اياز جي شاعري توکي ڪهڙي، مونکان سنڌ نه وسري پل واري وائي ڳائي ڪئي.هن فڪري ويهڪ کي خطاب ڪندي نامياري شاعر اياز گل چيو ته سمورا شاعر ڪنهن نه ڪنهن حوالي سان تصوف سان لاڳاپيل آهن،خود رومانوي ۽ انقلابي شاعري ۾ به تصوف جو اثر ملي ٿو، هن چيو ته اياز پاڻ کي منصور سان ڀيٽي ٿو يا ان جو پوئڳ سڏائي ٿو، هن شاعري ۾ هنڌين ماڳين منصور جو ذڪر ڪيو آهي.
نامياري ليکڪا سحر گل ڀٽي چيو ته اياز غزل کي گيڙو جو رنگ پارايو آهي ۽ هن پنهنجي شاعري ۾ انقلابيت ۽ آزاد خيالي کي به سمايو آهي، هن جي شاعري ۾ جتي انسان دوستي جو رنگ موجود آهي، اتي ان ئي شاعري ۾ اشتراڪت جا رنگ به ملن ٿا، هن چيو ته اياز پنهنجي شاعري ۾ نيون روايتون وڌيون ۽ نظم ۾ به باه جا شعلا ڀري ڇڏيا آهن، هن چيو ته اياز غزل ۾ به تبديليون آنديون، ڪٿي هو انقلابي آهي ته ڪٿي هو وي اشتراڪي نظر اچي ٿو، هن چيو ته اياز جي شاعري جديد تصورن سان آراستا شاعري آهي، هن چيو ته شاعر کي مجموعيت ۾ ڏسڻ گهرجي،
نامياري ليکڪ ۽ شاعر عزيز گوپانگ چيو ته اياز تي ڳالهائڻ لاءِ ضروري آهي ته سنڌ ۽ اياز کي سمجهيو وڃي، اسان اياز کي سمجهڻ ۾ غلطيون ڪيون آهن، اسان مان جيڪو صوفي آهي، اهو ان کي صوفيت ۾ ڳولي ٿو، انقلابي کيس انقلاب م ڳولين ٿا ۽ مذهبي سندس دعائون ڳولي پڙهن ٿا، سندس شاعري ۾ ڪٿي به اياز کي ڳولڻ جي ڪوشش ناهي ڪئي وئي، هن چيو ته نثر لکي ها ۽ تحقيقي ڪم ڪري ها ته هو ڪارل ماڪس کان هرگز گهٽ نه هجي ها، هن ويهڪ جو ماڊريٽر اختردرگاهي هو، جنهن چيو ته شخ اياز سنڌ جو فڪر ۽ سنڌ جي شاعري جو فڪر آهي، هن چيو ته دنيا جا شاعر آفاقي هوندا آهن، هو جديد شاعري جو سرواڻ شاعر هو، گيڙو فطرت جو آهي ۽ گيڙو رتو فڪر سنڌيت به آهي، اياز به پنهنجي شاعري ۾ سنڌيت جو رنگ ڀريو آهي.
سنڌ ۾ شاعري جا ٻه مها راڻا هڪڙو ڀٽائي ۽ ٻيو شيخ اياز آهي:ڀارو مل امراڻي
انيڪ فنڪارن شيخ اياز کي ڳائي مقبول به ٿي ويا:سميع بلوچ
پليجي نه رڳو زرينه بلوچ پر اسانکي به شيخ اياز جي شاعري جهونگارڻ تي اتساهيو:مريم پليجو
حيدرآباد؛ شيخ اياز جي ميلي چوٿين ڏينهن واري تقريبن جي ٻئي ويهڪ شيخ اياز جا راڳي جي موضوع تي ٿي، جنهن کي خطاب ڪندي نامياري براڊ ڪاسٽر ۽ شاعر سميع بلوچ چيو ته استاد ارباب خان کوسي سڀ کان پهرين شيخ اياز جي گيت جي ڌن ٺاهي ۽ بيدل مسرور سندس گيت ڳايو، جيڪو استاد ارباب خان جو شاگرد آهي، هن چيو ته سندس انقلابي شاعري کي بيدل مسرور سان گڏ جيجي زرينه به ڳايو، سنڌ ۾ سر ۽ موسيقي انتهائي وسيع آهي، جيڪا ڪڏهن به ختم ٿي نه ٿي سگهي، پر سنڌ مان تخليق ڄڻ ته ختم ٿي وئي آهي، فنڪارن ۾ شعوري تعليم جي ڪمي آهي ۽ شعور بنا شاعري کي سمجهي ڳائڻ مشڪل آهي، هن چيو ته ڪوبه سٺو فنڪار تيستائين پيدا نه ٿو ٿي سگهي، جيستائين هو شاعري کي نه ٿو سمجهي، هن چيو ته انهن ميلن مان اسانکي لاڀ حاصل ڪرڻ گهرجي، استاد منظور علي خان کان ويندي، نئين ٽهي جي انيڪ فنڪارن شيخ اياز جي شاعري کي ڳايو آهي جنهن ڪري اهي مقبول به ٿيا آهن، عوامي تحريڪ سان لاڳاپيل نامياري نقاد سياستدان ۽ اديب رسول بخش پليجي جي ڀيڻ مريم پليجو جيجي زرينه بلوچ تي ڳالهائيندي چيو ته رسول بخش پليجو نه رڳو زرينه بلوچ پر اسانکي به شيخ اياز جي شاعري جهونگارڻ تي اتساهيو، هن چيو ته رسول بخش پليجو اسانجي خاندان ۾ سرن کي آزاد ڪرڻ وارو شخص هو، هو شيخ اياز جا نظم کڻي آيو ۽ اسان جي امڙ سميت سڀني کي انهن جون ڌنون ٺاهڻ لاءِ پابند ڪيو، هن چيو ته ايئن لڳندو هو ڄڻ شيخ اياز اسان جي گهر جو ڀاتي هو، نامياري ليکڪ ڀارو مل امراڻي شيخ اياز جي راڳي صادق فقير تي ڳالهائيندي چيو ته سنڌي شاعري تاريخ ۾ انيڪ راڻا پيدا ڪيا آهن، پر سنڌ ۾ شاعري جا ٻه مها راڻا آهن، هڪڙو ڀٽائي ۽ ٻيو شيخ اياز آهي، هن چيو ته ماڻهو لوڪ گيتن کي ٻڌن ٿا، پر ٿر سان واسطو رکندڙ ماڻهو ماءِ جي ٿڃ سان گڏ لوڪ گيتن تي پلجن ٿا، هن چيو ته صادق فقير جي سڃاڻپ اياز جا گيت به آهن ۽ هن اياز جي شاعري کي روح واري محبت ڳايو، هن چيو ته صادق فقير جي خواهش هئي ته ماڻهو کيس اياز جي راڳي طور سڃاڻين، هن ويهڪ جو ماڊريٽر ناميارو براڊ ڪاسٽر شاعر ۽ اديب نصير مرزا هو، جنهن چيو ته نئين ٽهي جا راڳي شيخ اياز جي شاعري کي ڳولهي ڳولهي لهن ٿا، هن چيو ته شيخ اياز جي راڳ کي ڳائيندڙ فنڪار اياز جا راڳي سڏجڻ لڳا آهن ۽ هي هن صدي ۾ نئون ٽرم متعارف ٿيو آهي، هن چيو ته شيخ اياز جي شاعري ترنم سان ٽمٽار آهي ۽ موسيقارن کي ڌنون ٺاهڻ تي پاڻ اتساهي ٿي. هن چيو ته شيخ اياز جو پهريون راڳي بيدل مسرور آهي.