1 2 سال اڳ اڄوڪي ڏينهن تي سنڌي ادب ۽ جديد شاعري جو مهان شاعر سنڌ، سنڌي ٻولي ۽ ادب کي سوڳوار ڪري ويو پر هن جي گيتن جي گونج ۽ شاعري جو لفظ لفظ اڄ به سماج جي ترجماني پيو ڪري ، اڄ به ان ئي زماني جيان سندس شاعري گونجي ٿي جيئن پاڻ پنهنجي زباني چئي ويو ته؛ ڇني گل گلاب جا ، ڪيئي ڌارو ڌار ،اڙي موت ميار ، ايڏو ساڙ سڳنڌ سان“. شيخ اياز سنڌ جي سهڻي ،قديم ۽ تاريخي شهر شڪارپور جي بنگل پاڙي جي معزز شخصيت شيخ غلام حسين ولد شيخ عبدالحڪيم عرف بنگل شيخ جي گهر پرهه ڦٽي مهل 2 مارچ 1923ع جمعي جي ڏهاڙي تي پيدا ٿيو.سندس تربيت علمي ،ادبي گهراڻي منجهه ٿيڻ سبب ننڍي هوندي ئي ڏات ملي. پڙهڻ جي لائق بڻيو ته سندس والدين ڦرهي هٿ ۾ ڏئي شروعاتي تعليم حاصل ڪرڻ لاءِ شڪارپور جي اسڪول ۾ داخل ڪرايو جتان بنيادي تعليم پرائي وڌيڪ انٽر جي تعليم شڪارپور جي مشهور ڪاليج سي اينڊ ايس مان 1942ع ڌاري حاصل ڪئي. شيخ اياز اعليٰ تعليم لاءِ ڪراچي جو رخ ڪيو، 1944ع ڌاريڊي جي سنڌ ڪاليج ڪراچي مان گريجوئيشن جو امتحان پاس ڪيو جنهن کانپوءِ کيس قانون جي ڊگري حاصل ڪرڻ جو شوق جاڳيو ۽ هن ان ئي زماني ۾ 1950ع ڌاري ايس ايم لا ڪاليج منجهان ايل ايل بي جي ڊگري حاصل ڪري وڪالت جي ڪرت شروع ڪئي ۽ اچي سکر شهر وسايائين.شيخ اياز ننڍي هوندي کان ئي شاعري ڪرڻ شروع ڪئي ۽ اها ڇپجڻ به شروع ٿي، هن باقاعده طور سال 1946ع کان ادبي دنيا ۾پير پاتو. شيخ اياز جي ڇَٽي جو نالو ته (مبارڪ علي ) رکيو ويو پر شاعري ۾ هن پنهنجو نالو شيخ ايازڪم آندو.سنڌ جي هن شاعر شعر و شاعري جي شروعات کيئل داس فاني جي اثر هيٺ ڪئي، شيخ اياز کي الله تعالي شاعري جي اهڙي ته ڏات عطا ڪئي هئي جو سنڌي ادب جي سڀني صنفن کي پنهنجي ڏات سان جرڪائي نروار ڪيو .غزل ، هجي يا وائي دوهو هجي يا نظم ، آزاد نظم هجي يا نثراڻو نظم، گيت هجي يا لوڪ گيت، ٽيڙو هجي يا بيت، سڀئي صنفون سندس محتاج نظر اچن ٿيون.کيس سڀني ادبي رنگن ، صنفن تي وڏي دسترس حاصل هئي. شيخ اياز سنڌي ادب جي سمورين صنفن تي قلم کڻي ججهي انداز سان لکيو آهي، سندس خاص موضوع سونهن ، ڏک ، درد ، عشق ، پيار ، امن ، سلامتي ، وصل ، وڇوڙو ، ڌرتي جا مسئلا ، ڌرتي سان پيار پنهنجي اندر جو آواز هڪ سهڻي نموني سان اظهاريو آهي .شيخ اياز وٽ انسانيت سڀني کان اتم ۽ اهم آهي. شيخ اياز محبوب جي هر انداز کي پنهنجي ڏات سان ظاهر ڪري هن ريت بيان ڪري ٿو:
ڪنهن ڪاري چڳ تي رات کٽي ، ڪنهن ڳاڙهي ڳل تي باک ڦٽي ،
ائين وقت ڪٽيو ، ائين عمر لٽي ، سڀ سانگ سجايو آ پيارا .
شيخ اياز جي شاعري رومانيت جي پهلو سان ٽمٽار لڳي پئي آهي سندس رومانيت واري پهلو ۾ لفظن جو سٽاءَ موتين جي مالها جيان چٽيل آهي ، سندس لفظن جي چونڊ به اعليٰدرجي جي آهي.شيخ اياز جي گيت واري صنف به پنهنجي مٽ پاڻ آهي، هو گيت جي صنف ۾ مومل جي واتان راڻي کي انتظار ۾ پنهنجي زباني چوائي ٿو ته :
رات آئي وئي تون نه آئين ڪهي ،
ماڪ ۾ مينڌرا ، ڪاڪ روئندي رهي .
شيخ اياز سنڌي زبان جو محبوب شاعر هو ، سندس شاعري سنڌ جي هر پيڙهيل طبقي جي ترجماني ڪندي انهن جي دل جي ڌڙڪن بڻيل آهي. شيخ اياز هڪ بهترين اعليٰ درجي جو نثر نويس به هو جنهن جي نثر جي سٽ ، سٽ لفظ، لفظ سهڻو ۽ لاجواب آهي. سندس نثر وسيع مطالعي ۽ گهري فڪر جو اولڙو آهي. شيخ اياز ٻولي جو بادشاهه ۽ سنڌي لفظن جي لغت جو رهبر آهي. شيخ اياز جي نثري صنفن ۾ سفرناما ، تقريرون ، آتم ڪهاڻي ، نوٽ بڪ ، نثري ٽڪرا ، ادبي خط ، افسانا، ڪهاڻيون ، ڊائري ۽ انٽرويو نهايت اعليٰ نموني جا ملن ٿا.شيخ اياز جي شخصيت ۽ سندس تخليقي فن ڪنهن به رسمي تعارف جا محتاج ناهن، شيخ اياز کي عالمگير شهرت حاصل هئي، هو پنهنجي پورهئي سان سنڌي ادب جي جهول ڀري ويو آهي. سندس وفات مهل تائين 65 ڪتاب مختلف زبانن ۾ ڇپجي چڪا هئا ۽ سنڌ ڌرتي جو هي شاعر ڪيترائي اڻ ڇپيل ڪتاب پڻ ڇڏي ويو آهي . شيخ اياز کي اهو به اعزاز حاصل آهي ته سندس شاعري ڪيترين ئي ٻولين ۾ ترجمو ٿي چڪي آهي جن ۾ اردو ، انگريزي ، سرائيڪي ، جرمني ، گريڪ ، روسي ، وغيره شامل آهن . شيخ اياز سنڌ جي لاکيڻي لطيف شاهه عبداللطيف ڀٽائي جي رسالي جو اردو ۾ منظوم ترجمو پڻ ڪيو آهي . شيخ اياز ڀٽائي گهوٽ کي نهايت عظمت وارو درجو ڏيندڙ هو. اياز پاڻ کي لطيف سائين جي پيرن جي پڻي سڏيو آهي ،هن لطيف سرڪار کان سواءِ حضرت سچل سرمست ۽ سامي کي به ساڳي مڃتا ڏني آهي .ڌرتي جو دادلو شاعر شيخ اياز28ڊسمبر 1997ع آچر ڏينهن تيحياتيءَ جا 74 سال 9 مهينا 26 ڏينهن گذاري، اسر ويل دل بيهي وڃڻ سبب هميشه لاءِ هي فاني جهان ڇڏي ويو .سندس اڄ 21 هين ورسي ملهائي پئي وڃي ان موقعي تي سنڌ جا اديب ، ڏات ڌڻي مختلف شهرن ۾ ڪوٺايل تقريبن دوران سندس فن ۽ فڪر تي روشني وجهي رهيا آهن ۽ کيس لفظن جي ڀيٽا پڻ پيش ڪري رهيا آهن .
