مائي هجان ها ته پليجي تي عاشق ٿيان ها، اياز کي بهادر سمجهندو هيس

ڪراچي: سنڌ جي برک اديب امر جليل چيو آهي ته رسول بخش پليجو مون کي ڏاڍو وڻندو هو پر اسان جي ڪڏهن به ڪچهري نه ٿي. سائين جي ايم سيد سان ملاقات مٿي تي چمي ڏيڻ تائين محدود رهي جڏهن ته شيخ اياز هڪ ڀيرو مون کي رکو جواب ڏنو، اها منهنجي ساڻس پهرين ۽ آخري ملاقات هئي. “پنهنجي اخبار” کي ڏنل انٽرويو ۾ هن چيو ته “پليجو صاحب! شڪر ڪري ته آئون مائي ناهيان، آئون مائي هجان ها ته مٿس عاشق ٿي پوان ها، پوءِ هو مون مان جان ڪيئن ڇڏائي ها؟”.
سائين جي ايم سيد سان اڪيلي ملاقات: سنڌ جي نامياري اديب امر جليل جو چوڻ هو ته سائين جي ايم سيد سان ڪا ڊگهي ڪچهري ناهي ٿي، باقي هڪ ڀيري شاگرد اڳواڻ نصر الله جلباڻي مون وٽ اچي چيو ته “آئون ڪنهن سان واعدو ڪري آيو آهيان، توهان کي 15 منٽن لاءِ پاڻ سان وٺي ٿو هلان”. جيپ ۾ ويهڻ وقت منهنجي پڇڻ تي هن ٻڌايو ته “سائين جي ايم سيد جو حڪم آهي، آئون اوهان کي ساڻس ملاقات لاءِ وٺي ٿو هلان، آئون سائين سان اوهان کي ملائڻ جو واعدو ڪري آيو آهيان”. ٿوري دير کانپوءِ جيپ حيدر منزل تي وڃي بيٺي، بجاراڻي مون کي اندر وٺي هليو.
حيدر منزل جو ماحول مون لاءِ عجيب و غريب هو، پري پري تائين هيڏي هوڏي ماڻهن جا بوٽ لٿل هئا، آئون ۽ بجاراڻي بوٽ لاهڻ بجاءِ اڳتي وڌياسين، ورانڊي کان اڳتي در کليل هو، لڳو پئي ته اتي ماڻهو ويٺل آهن پر سڀ هيٺ ويٺل آهن، اڇي رنگ جو ڪپڙو يا چادر وڇايل هئي، کوڙ سارا ويهاڻا ڪناري تي پيل هئا، اسان اتي بوٽ لاهي اڳتي وڌياسين، سائين جي ايم سيد سامهون ويٺل هو، جڏهن ته آئون اڃا ٻاهر بيٺل هئس، نصر الله وڃي سائين کي ڪن ۾ ڪجهه ٻڌايو، سائين جي ايم سيد هٿ سان اشارو ڪري چيو ته امر جليل کي وٺي اچو، بجاراڻي به مون کي هٿ جي اشاري سان اندر اچڻ لاءِ چيو، سائين جي ايم سيد اٿي بيهي مون کي ويجهو ڪري پيشاني تي چمي ڏني، پوءِ بجاراڻي کي چيائين ته “وٺي وڃينس”. واپسي تي مون بجاراڻي کان پڇيو ته “سائين! مون سان هڪ اکر به نه ڳالهايو، رڳو مٿي تي چمي ڏني؟” جنهن تي بجاراڻي وراڻيو “الائجي! سائين شايد اوهان جو ڪتاب ٻتاب پڙهيو آهي”، اهو چئي بجاراڻي مون کي ڇڏي هليو ويو.
شيخ اياز بهادر، بيهي رهڻ وارو هو؟ سنڌ جي مها ڪوي شيخ اياز سان ملاقات بابت امر جليل ٻڌايو ته “اهو 1964ع يا 1965ع جو زمانو هو، ان وقت “روح رهاڻ” رسالي ۾ منهنجي هڪ اسٽوري “اروڙ جو مست” ڇپي هئي، ان وقت حميد سنڌي منهنجي ڪهاڻي کي بهترين قرار ڏئي ايوارڊ ڏيڻ جو اعلان ڪيو. انهيءَ ايوارڊ تقريب لاءِ حيدرآباد ۾ ريڊيو پاڪستان ڀرسان واقع هڪ هوٽل ۾ هال بوڪ ٿيل هو، انهيءَ هال ۾ آئون به ويٺل هجان، وچ ۾ ڪو ٻيو ماڻهو ويٺل هجي، ان جي پاسي ۾ شيخ اياز هجي. هال ۾ شيخ اياز جا دوست رشيد ڀٽي، رشيد آخوند ۽ ٻيا ويٺل هئا، ايتري ۾ هال ۾ بيچيني محسوس ٿي، ڪي ماڻهو اچي در جي سامهون بيٺا، حميد سنڌي اچي شيخ اياز کي ڪن ۾ ڪجهه چيو. حميد سنڌي جو جهيڻو آواز هال ۾ ٻڌجڻ پي آيو، ٿوري دير ۾ خبر پئجي وئي ته “ڪمشنر شيخ اياز جي شهر بدري جو حڪم ڏنو هو ته ٻن کان ٽن ڪلاڪن ۾ حيدرآباد ڇڏي وڃ”، مون کي ڏاڍو عجيب لڳو. اسان وٽ، اسان جي ذهن ۾ تصور هو ته اياز بهادر، بيهي رهڻ وارو، نه هٽڻ وارو آهي پر شيخ اياز اٿي بيهي حميد سنڌي کي چيو ته “بابا گاڏي ڪڍراءِ، وقت گهٽ آهي، ٻن ڪلاڪن ۾ شهر ڇڏڻو آهي، مون کي ڪوٽڙي وٺي هلو، آئون اتان ريل (ٽرين) ۾ چڙهندس.” مون کي اهو سڀ ڪجهه ڏاڍو عجيب لڳو، مون شيخ اياز کي مخاطب ٿي چيو ته “سر” واءِ ڊو ناٽ، يو لائيڪ دس….؟ (يعني تون ايڊووڪيٽ آهين، هڪدم قانوني طريقا استعمال ڪري ڪمشنر جي حڪم نامي خلاف اسٽي آرڊر وٺي ڇڏ، ڌوڙ ۾ وجهو انهن آرڊرن کي) مون رڳو ايترو اکر ڪڍيو ته شيخ اياز هڪدم مون کي ڏسي ته “ آءِ نو، واٽ ٽو ڊو؟، واٽ ناٽ ٽو ڊو؟ (يعني مون کي خبر آهي ته مون کي ڇا ڪرڻ گهرجي ۽ ڇا نه؟) شيخ اياز سان منهنجي اها پهرين ۽ آخري ملاقات هئي.