”ٺيڪيداري نظام“ ڪوٽڙي سائيٽ جي فيڪٽريز ۾ ڪم ڪندڙ پورهيت بنيادي حقن کان محروم

ڪوٽڙي )رپورٽ: مجيد پنهور( ڪوٽڙي سائيٽ 1962 ۾ ٻن فيز تي 2175 ايڪڙن تي مشتمل 150 مان ھن وقت 130 جي ننڊا وڏا ڪارخانه هلندڙ آهن ۔ جن ۾ 25 ھزار کان مٿي پورھيت ڪم ڪن ٿا قائم ٿيل انھن ڪارخانن ۾ اڪثريت ڦٽين، جيننگ، سگريٽ، چمڙو، سرف، تارون، بيٽريون، آئل، ڪاغذ، ٽرانسفارمر، هارڊ بورڊ، پکا، چانور، موٽرسائيڪل آئل ۽ اٽي جا ڪارخانا شامل آھن جن ۾ ڊيلي ويجز ۽ ٺيڪيداري نظام رائج ھجڻ سبب ڪيترن ئي سالن کان ڪم ڪندڙ پورھيت به پڪا ٿي نه سگھيا آھن جڏھن ته ليبر قانون موجب جيڪو به پورھيت ٽن مھينن تائين ڪنھن به ڪارخاني ۾ پورھيو ڪري ٿو ان کي پڪو ڪرڻ لازمي ھجي ٿو پر ھتي پڪو ڪرڻ ۽ ٻيا حق گھرڻ تي پورھيتن کي نوڪرين کان برطرف ڪيو ٿو وڃي. ليبر قانون تي عمل نه ٿيڻ ڪري پورھيت پڪو ٿيڻ سان گڏ رٽائرمينٽ، پينشن، گريجوئيٽي، سالانه بونس، موڪلن، علاج، تعليم، نياڻين جي شادي لاء ڏاج فنڊ ۽ ٻين بنيادي حقن کان مرحوم آھن. سنڌ حڪومت پورھيت جي گهٽ ۾ گهٽ پگھار 16 ھزار روپيه مقرر ڪرڻ جو اعلان ڪيو ھو پر ان تي به ڪٿي ڪٿي عمل ٿي نه سگھيو آھي. ڦٽين جي ڪارخانن ۾ ڪم ڪندڙ اڪثريت ننڍن ٻارن ۽ عورتن جي ھجي ٿي جن کان گھٽ معاوضي تي ڪم ورتو پيو وڃي. ھڪ اندازي موجب ڪوٽڙي جي ڪارخانن ۾ ٽي کان چار هزار ننڍا ٻار ۽ ٻن ھزارن جي لڳ ڀڳ عورتون پورھيو ڪن ٿيون جيڪي دز سبب ٽي بي، ساھ ۽ گلي جي ڪينسر ۾ وڪوڙجي وڃن ٿا جن جو علاج نالي ماتر ڪرائي کين نوڪرين کان جواب ڏنو وڃي ٿو. ٻئي پاسي ڪارخانن ۾ يونين سازي تي پابندي ھجڻ سبب پورھيت پنھنجن حقن لاء ڪو به آواز اٿاري نه ٿا سگھن. اڪثر ڪارخانن ۾ انتظاميان پاران پاڪيٽ يونين ٺاھيل ھجن ٿيون جيڪي پورھيتن بجاء مل مالڪن جي ترجماني ڪن ٿيون ۔ جڏهن ته ڦٽين جي ڪارخانن ۾ ڪم ڪندي پورھيتن جا ھٿ ۽ آڳريون ھٿ ۽ ٻانھن مشينن ۾ اچڻ سبب ڪٽجي وڃن ٿا اهڙن پورھيتن کي قانون مطابق مڪمل علاج ڪرائي معاوضو پڻ ادا ڪرڻو ھجي ٿو پر ھتي متاثر ٿيل پورھيتن جو نالي ماتر علاج ڪرائي کين بنا معاوضي گھرن ڏانھن روانو ڪيو وڃي ٿو سنڌ جي ھن ٻئي وڏي صنعتي زون ۾ ليبر ڊاريڪٽر ۔ ليبر آفيسر سميت ليبر عملدار مقرر ھجن ٿا پر اھي پورھيتن جي ڪا به داد رسي ڪرڻ بجاء مل مالڪن سان ملي ڀڳت ڪري پورهيت لاء ڪو به قدم نه ٿا کڻن.