ڏھرڪي(رپورٽ:اعظم سهرياڻي) ڏھرڪي ڀرسان هڪ ئي ڳوٺ ۾ هيپاٽائٽس جا هاڃا،هڪ سال اندر هڪ ئي خاندان جي 11 ماڻهن سميت 16 ماڻهو ڪاري ڪامڻ واري بيماري ڳڙڪائي ڇڏيا،ڪيترا مبتلا آھن، ان ڏس ڏھرڪي ڀرسان ڳوٺ عبدالله راڄڙي ۾ هيپاٽائٽس بي ۽ سي ڪلور ڪري ڇڏيا،هڪ ئي سال ۾ راچڙي برداري جي 11 ماڻهن سميت 16 ماڻهو فوت ٿي چڪا آھن ،جن ۾ ٻه سڳا ڀائر اڪبر علي ۽ حافظ حقنواز راڄڙي، طيب راڄڙي ،عبدالحڪيم،عبدلرشيد راڄڙي،پنجل راڄڙي،مائي روزينه،مائي حوا راڄڙي،جميلا راڄڙي،مائي قائمه،طاهر راڄڙي،سنوج ڪمار،قطب الدين ڏهر فوت ٿي چڪا آھن ۽ ڪيترائي ڳوٺاڻا هن وقت هيپاٽائٽس ۾ مبتلا آھن، جيڪي ويڪسين ڪرائي رهيا آھن. ان سلسلي ۾ ڳوٺاڻن منير راڄڙي ۽ محمد دين راڄڙي ٻڌايو ته اسان جي ڳوٺ ۾ هيپاٽائٽس ڪلور ڪري ڇڏيا آھن. اسان اهڙي بيماري جي بچاءُ لاءِ جاڳرتا مهم به هلائي هئي .پر هن وقت به ڪيترائي ڳوٺاڻا اهڙي موذي مرض ۾ مبتلا آھن.

نوابشاهه (رپورٽر) سنڌ ترقي پسند پارٽي ضلع شهيد بينظير آباد پاران مرڪزي اڳواڻ حيدر ملاح،سنيتا راٺوڙ،نثار ڪيريو،رفيق ملاح ۽ ٻين جي اڳواڻي ۾ 4 سال اڳ حيدرآباد جي اڳوڻي ايس ايس پي عرفان بلوچ پاران ڪوڙي مقابلي ۾ ڊاڪٽر ديپڪ راج کي ٽنگن ۾ گوليون هڻي کيس معذور ڪرڻ واري ظلم خلاف ريگل چونڪ کان نوابشاھ پريس ڪلب تائين احتجاج مظاهرو ڪيو ۽ پريس ڪلب ٻاهران سوين ڪارڪنن ڌرڻو هڻي ايس ايس پي عرفان بلوچ خلاف سخت نعري بازي ڪئي انهي موقعي تي پوليس هٿان هاف فراء ٿيل ڊاڪٽر ديپڪ راج جي گهر واري سنيتا راٺوڙ مظاهري کي خطاب ڪندي چيو ته 4 سال اڳ ايس ايس پي عرفان بلوچ حيدرآباد ۾ هڪ ڪوڙو پوليس مقابلو ڪري منهنجي مڙس ڊاڪٽر ديپڪ راج کي ڌاڙيل شريف پنهور ڄاڻائي کيس ٻنهي ٽنگن ۾ گوليون هڻي زخمي ڪيو ۽ جڏهن ته ڳالهه ميڊيا ۾ آئي تي هي شريف پنهور نه پر ڊاڪٽر ديپڪ آهي جنهن کان پوء پوليس اسان جي سامهون غلطي ته مڃي ۽ ايس ايس پي چيو ته مان ديپڪ راج جو علاج ڪرائندس پر ان جو علاج نه ڪرايو ويو جنهن جي ڪري منهنجي مڙس ٽنگن کان معذور ٿي ويو آهي ۽ اسان هاڻ 3 ڀاتي سخت پريشان آهيون ۽ جيڪو الهه تلهه هيو اهو وڪرو ڪري منهنجي مڙس جو علاج ڪرايو پر هاڻ اسان وٽ کائڻ لاء به ماني ناهي انهي ڪري منهنجي انصاف ڏيندڙ کان گهر آهي ته اسان جي خاندان سان ظلم ڪندڙ ايس ايس پي عرفان بلوچ تي ڪيس داخل ڪري مونسان انصاف ڪيو وڃي. مظاهري کي ٻين اڳواڻن به خطاب ڪيو .

لکي غلام شاھ(رپورٽ: فھيم حيدر منگي ) لکي غلام شاھ لڳ ڳوٺ قبوجامي واسي ڳوڙهاري عورت اميران زال ڪريمڻ انڍڙ کي رستم (بيسڪ هيلٿ سينٽر) ۾ پ پ ايڇ آء جي ڊاڪٽرياڻين پاران ويم ڪرڻ کان انڪار ،عورت کي سکر نيو پئي ويو تہ رستي ۾ رڪشي اندر ٻار کي جنم ڏنو ،متاثر عورت جي ماء مسمات سڪينا انڍڙ جو ٻار کڻي ڊاڪٽر اڳيان دانهون ڪيون پر اسپتال عملي عورت ۽ ٻار کي ٽريٽمينٽ ڏئي گهر روانو ڪري ڇڏيو ،متاثر عورت جي امڙ سڪينا انڍڙ ميڊيا ۽ ڊاڪٽر آڏو دانهيندي چيو تہ منهنجي ڌيء اميران کي 2 جاڙا ٻار هئا هڪ ٻار کي منهنجي ڌيء ڳوٺ ۾ ئي جنم ڏنو. جڏهن تہ ٻئي ٻار کي جنم ڏيارڻ لاء کيس رستم اسپتال رات جو کڻائي آيس .تہ رستم اسپتال ۾ موجود ڊاڪٽرياڻين ويم ڪرڻ کان انڪار ڪري ڇڏيو ،مجبور ٿي اسان پنهنجي نياڻي کي سکر منتقل پئي ڪيو .تہ رستي ۾ ڳوٺ صادق جي وانڍ وٽ ٻئي ٻار کي بہ چنگچي رڪشا ۾ جنم ڏنو ،جڏهن تہ رابطو ڪرڻ تي ڊاڪٽر منظور احمد چنو ٻڌايو تہ بلڪل اسان وٽ اهو ڪيس ٿيو هو. پر عورت جي حالت خراب هجڻ ڪري ڊاڪٽرياڻين ڪيس کڻڻ کان انڪار ڪيو هو ،پر عورت رستي ۾ ٻار کي جنم ڏنو. بعد ۾ عورت ۽ ٻنهي ٻارڙن جي سٺي نموني ٽريٽمينٽ ڪئي آهي 3 ڄڻا خطري کان ٻاهر آهن .

بدين ( رپورٽ: حميد سومرو) ڊي سي سان منهن ماري ڪرڻ تي بدين پوليس واپاري کي کنڀي وئي. ان سلسلي ۾ ڊپٽي ڪمشنر بدين ڊاڪٽر حفيظ احمد سيال ريلوي فٽ بال گرائونڊ تي گندي پاڻي ۾ بيٺل گاڏي ڪڍرائڻ واري ڪم جو معائنو ڪرڻ کان پوء وڃي رھيو ھو ته اسٽيشن روڊ تي حد دخلين سبب رستو نہ ملڻ تي پوليس اھلڪارن شوروم جي گاڏين کي روڊ تان ھٽائڻ شروع ڪيو ان دوران شوروم مالڪ شعيب ڀرڳڙي مزاحمت شروع ڪئي ان تي ڊي سي ء شوروم وارن م منھن ماري کان پوء پوليس شعيب ڀرڳڙي کي گرفتار ڪري کڻي وئي بعد ۾ پوليس جو 4 موبائیلن سان ميونسپل ۽ روينيو عملدارن اسٽيشن روڊ تي آپريشن ڪري ممتاز انصاري شعيب ڀرگڙي اسماعيل پٺاڻ ء ٻين جي شورومن جون بيٺل گاڏيون کڻي ويا آپريشن کان پوء واپارين دڪان بند ڪري ڇڏيا جڏھن ته گرفتار واپاري خلاف خبر لکڻ تائين ڪيس داخل نہ ٿيو ھو انهي کان اڳ واٽر سپلائي انچارج مرتضى خاصخيلي ۽ مختيارڪار بدين اڪرم ڪنڀار وچ ۾ سخت منهن ماري ٿي پئي جنهن تي تپيدار اسماعيل ميمڻ وچ ۾ پئي جهيڙو ٽاريو.

راڻيپور )ن پ ا)راڻيپور جي مهراڻ ڪالوني ۾ نوجوان ضمير حسين پاران معصوم 14 ساله گونگي نينگري سان زيادتي ڪري ورتي،
وارثن جو نينگري جي والد محمد جمن ڊومڪي ۽ سندس ماء حاجياڻي صحافين آڏو دانهيندي چيو ته جوابدار ضمير حسين ولد مريد حسين شاهاڻي جنسي ڏاڍائي جو نشانو بڻايو ،اسين غريب ماڻهو آھيون، ڏينهن جو ڪنهن ڪم ڪار سانگي ٻاهر نڪري ويا هئاسين گهر ۾ ڪير به موجود نه هيو صرف منهنجي 14 سالن جي نياڻي جيڪا ڳالهائڻ جي سگهه کان محروم آھي گهر ۾موجود هئي، جوابدار گهر ۾داخل ٿي گهر ۾ موجود نياڻي سان زيادتي ڪئي آھي گهر ۾ موجود ننڍن ٻارن جي رڙين تي پاڙي وارا پهتا ته جوابدار فرار ٿي ويو.
راڻيپور جي ايس ايڇ او صدورو لاشاري ٻڌايو ته نينگري جو ميڊيڪل لاءِ ليٽر جاري ڪيو آھي ۽ نامزد ڪيل جوابدار جي گرفتاري لاءِ ڇاپن جو سلسلو پڻ جاري آھي.

بدين (رپورٽ: حميد سومرو) بدين ضلعي جي واهن ۾ گندڪچرو موجود هجڻ ۽ صاف پاڻي مهيا نه ٿيڻ ڪري اڌ کان وڌيڪ آبادي جر جو زهريلو پاڻي واپرائڻ تي مجبورآهي. ضلعي جي 18 لک 25 هزار آبادي جر جو پاڻي واپرائي ٿي ۽ جر جو پاڻي زهريلن بيڪٽيرياز ۽ سنکيو مليل هجڻ ڪري ماڻهو گردا خراب ٿيڻ سوڌو ٻين بيمارين ۾ وڪوڙجي وڃن ٿا. ڳوٺ گل محمد لغاري ۾ هينڊ پمپ مان ڀرپاسي جي علائقن جا ماڻهو پيئڻ لاءِ پاڻي ڀريندا آهن. ڪينٽ انتظاميا طرفان اُنهي هينڊ پمپ جي پاڻيءَ جا سيمپل چڪاس لاءِ ڪراچي جي ليبارٽري موڪليا ويا، جنهن جي رپورٽ ۾ جر جي پاڻي کي انساني آبادي لاءِ هاڃيڪار قرار ڏنو ويو، اُن کانپوءِ بدين ضلعي جي ڪينٽ وارن علائقن ۾ فلٽر پلانٽ لڳايا ويا، پر بدين جا ڪيترائي سول علائقا اهڙا آهن، جتي عام ماڻهو اڃا تائين زهريلو پاڻي واپرائڻ تي مجبور آهن.
جر زهريلو ٿيڻ جا سبب: ماهرن جو چوڻ آهي ته سنڌوءَ جو پاڻي سمنڊ تائين ڇوڙ نه ٿيڻ سبب ساحلي پٽي جي ٻين علائقن سان گڏ بدين ضلعي جي جر سان به سمنڊ جو کارو پاڻي ملي ويو آهي، ڇاڪاڻ جو سنڌوءَ جو پاڻي ڇوڙ نه ٿيڻ ڪري سمنڊ لڳاتار چاڙهه ڪندو پيو اچي. سمنڊ جي اُنهي چاڙهه جا بدين ضلعي کي نه رڳو جاگرافيائي حوالي سان نقصان ٿي رهيو آهي، پر انساني آبادي به سڌي ريت تمام گهڻو متاثر ٿي رهي آهي.
گردا فيل ٿيڻ جا مريض: سول اسپتال بدين جي ڊائلاسز سينٽر جي انچارج ڊاڪٽر عبدالسلام خاصخيلي ٻڌايو ته ضلعي جي مختلف علائقن سان واسطو رکندڙ 60 اهڙا مريض رپورٽ ٿيا آهن، جن جا گردا جر جو پاڻي واپرائڻ سبب خراب ٿي ويا آهن. انهن 60 مريضن جو هفتي ۾ 2 ڀيرا ۽ڪجهه جو 3 ڀيرا ڊائلاسز ڪيو ويندو آهي. ماهرن موجب جر جو کارو پاڻي لڳاتار واپرائيندڙ ماڻهو کي پهرين هلڪو بُخار ٿئي ٿو، اُن کانپوءِ سندس جسم تي هلڪا نشان ظاهر ٿيڻ لڳندا آهن، جيڪي وقت سر علاج نه ٿيڻ ڪري وڌي وڃن ٿا ۽ پوءِ آخري مرحلي ۾ اُن ماڻهو جا گردا خراب ٿي ويندا آهن. ڊاڪٽر عبدالسلام ٻڌايو ته ٻهراڙي جي علائقن ۾ ماڻهن کي گهڻو ڪري انهي بيماري يا اُن جي علامتن جي ڄاڻ نه هوندي آهي، تنهن ڪري بيمارين ۾ پنجاهه سيڪڙو کان وڌيڪ وڪوڙجي وڃڻ بعد ٻهراڙي وارن علائقن جا ماڻهو ڊاڪٽرن جو رُخ ڪن ٿا، نتيجي ۾ ڪڏهن ڪڏهن ائين ٿيندو آهي ته اُن بيماري کي تڪڙي علاج سان ڪنٽرول ڪرڻ ڏکيو بڻجي ويندو آهي.
بدين انتظاميا جو موقف: ايس ڊي او بدين محمد اشرف کٽي روزاني “پنهنجي اخبار” سان ڳالهائيندي اعتراف ڪيو ته بدين ضلعي جي ٻهراڙي وارن علائقن کي زرعي توڙي پيئڻ جو پاڻي مهيا ڪندڙ شاخن جو پاڻي مُنڍ جي بااثرن روڪي ڇڏيو آهي، مٿان وري شاخن ۾ گٽرن ۽ منڇر جو گدلو پاڻي ڇڏيو وڃي ٿو. ڳوٺاڻا جڏهن اهڙو پاڻي واپرائين ٿا ته لازمي طور اُن مان بيماريون ڪر کڻنديون آهن. گند مليل ۽ سائي رنگ وارو پاڻي انساني صحت لاءِ هاڃيڪار آهي.

واهن تي ڪپڙا ڌوئڻ تي پابندي ۽ گٽر نالا ڍڪڻ وارا حڪم نظرانداز: واٽر ڪميشن جي سربراهه رٽائرڊ جسٽس امير هاني مسلم هڪ سال اڳ قاضيه واهه سوڌو بدين جي مختلف علائقن کي پيئڻ جو پاڻي مهيا ڪندڙ واهن تي ڪپڙا ڌوئڻ تي پابندي لڳائي ڇڏي هئي. هڪ سال گذري ويو پر واٽر ڪميشن جي سربراهه جي حڪمن تي عمل نه ٿيو. انتظاميا جي مجرماڻي سستي سبب قاضيه واهه سوڌو بدين جي مختلف علائقن کي پيئڻ جو پاڻي مهيا ڪندڙ واهن تي ڪپڙن ڌوئڻ جو سلسلو جاري آهي. واٽر ڪميشن جي سربراهه گٽر نالن کي به فوري طور ڍڪڻ جو حڪم ڏنو، پر بدين جي ضلعي انتظاميا ڪن لاٽار ڪئي ۽ اڃا تائين گٽر نالن کي نه ڍڪيو ويو آهي.
بدين جي ڊائلاسز سينٽر ۾ داخل ماتلي واسي پيرسن حاجي حبيب الله نظاماڻي ٻڌايو ته 12 سالن کان گردن جي بيماري ۾ مبتلا هجڻ باوجود خبر نه پئي، هڪ سال اڳ ڊاڪٽر جي مشوري سان ٽيسٽون ڪرائڻ بعد انڪشاف ٿيو ته منهنجا گردا خراب ٿي ويا آهن. حاجي حبيب الله موجب ڊاڪٽر گردا خراب ٿيڻ جو ڪارڻ جر جي کاري ۽ سنکيو مليل پاڻي جو واهپو ٻڌائي رهيا آهن.
تلهار واسي پيرسن حاجي محمد فاروق روزاني “پنهنجي اخبار” سان ڳالهائيندي چيو ته پنج سالن کان گردا خراب ٿيڻ واري بيماري سان جهيڙي رهيو آهيان، هفتي ۾ 2 ڀيرا بدين اچي علاج ڪرائيندو آهيان.
سيراڻي واسي 18 ورهين جي نوجوان سومار چانگ موجب جر جو هاڃيڪار پاڻي لڳاتار واپرائڻ سبب منهنجا به گردا خراب ٿي ويا، ڊاڪٽر چون ٿا ته خاندان جي ڪنهن به ڀاتي جو گردو مون سان ميچ نٿو ٿئي، اُهي مون کي گردو عطيو ڪرڻ لاءِ به تيار آهن، پر گردو مئچ نه ٿيڻ ڪري زندگي ۽ موت جي ٻه واٽي تي بيٺل آهيان. هنن چيو ته جر جو زهريلو پاڻي پيئڻ کان بچايو وڃي، اسان کي مٺو واهن جو پاڻي مهيا ڪيو وڃي ته جيئن باقي ماڻهو انهن بيمارين کان بچي سگھن.

ڪراچي (رپورٽ: شاهد ميراڻي ) ليبر کاتي ۾ 240 ملازم غيرقانوني طور ڊيپوٽيشن تي مقرر هجڻ جو انڪشاف، سوشل سيڪيورٽي ۽ ورڪرز ويلفيئر بورڊ جي ڪامورن رپورٽ سيڪريٽري ليبر حوالي ڪري ڇڏي آهي. سيڪريٽري اعتراف ڪيو آهي ته کاتي ۾ ڊيپوٽيشن تي مقررين سبب پورهيتن لاءِ قائم ڪيل ننڍن شهرن جون اسپتالون ۽ اسڪول ويران ٿي ويا آهن. ان سلسلي ۾ مليل ڄاڻ موجب ته ڪجهه ڏينهن اڳ ليبر کاتي جي سيڪريٽري عبدالرشيد سولنگي پاران کاتي ۾ اختيارين کان ڊيپوٽيشن تي مقررين جا تفصيل طلب ڪيا هئا. جنهن بعد لاڳاپيل اختيارين پاران رپورٽ سيڪريٽري حوالي ڪئي وئي آهي. جنهن ۾ انڪشاف ٿيو آهي ته ليبر کاتي جي ماتحت هلندڙ سوشل سيڪيورٽي ۾ 40 ۽ ورڪرز ويلفيئر بورڊ ۾ 200 مختلف عهدن جا ملازم ڊيپوٽيشن تي مقرر ٿيل هئا. ان سلسلي ۾ رابطو ڪرڻ تي ليبر کاتي جي سيڪريٽري عبدالرشيد سولنگي “پنهنجي اخبار” سان ڳالهائيندي چيو آهي ته 240 ملازمن کي واپس پنهنجي اصل عهدن ڏانهن اماڻيو ويندو. هن وڌيڪ چيو ته سپريم ڪورٽ پاران پڻ ڊيپوٽيشن تي پابندي آهي. هن چيو ته ڊيپوٽيشن سبب نوري آباد، گھوٽڪي ۽ ٻين ننڍن شهرن ۾ پورهيتن لاءِ قائم ڪيل اسپتالون ۽ سندن ٻارڙن لاءِ هلندڙ اسڪول ويران ٿي ويا هئا.