ڪوٽڙي )رپورٽ: مجيد پنهور( ڪوٽڙي سائيٽ 1962 ۾ ٻن فيز تي 2175 ايڪڙن تي مشتمل 150 مان ھن وقت 130 جي ننڊا وڏا ڪارخانه هلندڙ آهن ۔ جن ۾ 25 ھزار کان مٿي پورھيت ڪم ڪن ٿا قائم ٿيل انھن ڪارخانن ۾ اڪثريت ڦٽين، جيننگ، سگريٽ، چمڙو، سرف، تارون، بيٽريون، آئل، ڪاغذ، ٽرانسفارمر، هارڊ بورڊ، پکا، چانور، موٽرسائيڪل آئل ۽ اٽي جا ڪارخانا شامل آھن جن ۾ ڊيلي ويجز ۽ ٺيڪيداري نظام رائج ھجڻ سبب ڪيترن ئي سالن کان ڪم ڪندڙ پورھيت به پڪا ٿي نه سگھيا آھن جڏھن ته ليبر قانون موجب جيڪو به پورھيت ٽن مھينن تائين ڪنھن به ڪارخاني ۾ پورھيو ڪري ٿو ان کي پڪو ڪرڻ لازمي ھجي ٿو پر ھتي پڪو ڪرڻ ۽ ٻيا حق گھرڻ تي پورھيتن کي نوڪرين کان برطرف ڪيو ٿو وڃي. ليبر قانون تي عمل نه ٿيڻ ڪري پورھيت پڪو ٿيڻ سان گڏ رٽائرمينٽ، پينشن، گريجوئيٽي، سالانه بونس، موڪلن، علاج، تعليم، نياڻين جي شادي لاء ڏاج فنڊ ۽ ٻين بنيادي حقن کان مرحوم آھن. سنڌ حڪومت پورھيت جي گهٽ ۾ گهٽ پگھار 16 ھزار روپيه مقرر ڪرڻ جو اعلان ڪيو ھو پر ان تي به ڪٿي ڪٿي عمل ٿي نه سگھيو آھي. ڦٽين جي ڪارخانن ۾ ڪم ڪندڙ اڪثريت ننڍن ٻارن ۽ عورتن جي ھجي ٿي جن کان گھٽ معاوضي تي ڪم ورتو پيو وڃي. ھڪ اندازي موجب ڪوٽڙي جي ڪارخانن ۾ ٽي کان چار هزار ننڍا ٻار ۽ ٻن ھزارن جي لڳ ڀڳ عورتون پورھيو ڪن ٿيون جيڪي دز سبب ٽي بي، ساھ ۽ گلي جي ڪينسر ۾ وڪوڙجي وڃن ٿا جن جو علاج نالي ماتر ڪرائي کين نوڪرين کان جواب ڏنو وڃي ٿو. ٻئي پاسي ڪارخانن ۾ يونين سازي تي پابندي ھجڻ سبب پورھيت پنھنجن حقن لاء ڪو به آواز اٿاري نه ٿا سگھن. اڪثر ڪارخانن ۾ انتظاميان پاران پاڪيٽ يونين ٺاھيل ھجن ٿيون جيڪي پورھيتن بجاء مل مالڪن جي ترجماني ڪن ٿيون ۔ جڏهن ته ڦٽين جي ڪارخانن ۾ ڪم ڪندي پورھيتن جا ھٿ ۽ آڳريون ھٿ ۽ ٻانھن مشينن ۾ اچڻ سبب ڪٽجي وڃن ٿا اهڙن پورھيتن کي قانون مطابق مڪمل علاج ڪرائي معاوضو پڻ ادا ڪرڻو ھجي ٿو پر ھتي متاثر ٿيل پورھيتن جو نالي ماتر علاج ڪرائي کين بنا معاوضي گھرن ڏانھن روانو ڪيو وڃي ٿو سنڌ جي ھن ٻئي وڏي صنعتي زون ۾ ليبر ڊاريڪٽر ۔ ليبر آفيسر سميت ليبر عملدار مقرر ھجن ٿا پر اھي پورھيتن جي ڪا به داد رسي ڪرڻ بجاء مل مالڪن سان ملي ڀڳت ڪري پورهيت لاء ڪو به قدم نه ٿا کڻن.

ميهڙ(رپورٽ:پاويل جوڻيجو)دادو ضلعي جي ڪاڇي واري جابلو علائقي ۾ 80 هزار کان وڌيڪ غيرآباد زمين کي آباد ڪرڻ لاءِ نئين گاج تي گاج ڊيم 11 سال گذرڻ باوجود ٺهي نه سگهيو آهي ڊيم نه ٺهڻ ڪري ڪاڇي جون زمينون پاڻي نه هجڻ ڪري آباد نه ٿي رهيون آهن جنهن سبب ڪاڇي ۾ ڏڪار واري صورتحال آهي ڪاڇي ۾ رهندڙ لکين انسان غربت بک بدحالي ۾ مبتلا آهن مليل معلومات موجب گاج ڊيم جو منصوبو پرويز مشرف جي دور ۾ 2007ع ۾ جوڙيو ويو ۽ آگسٽ 2007ع ۾ وفاقي وزير لياقت علي جتوئي افتتاح ڪيو هو. ڊيم جي مڪمل تعمير جي لاءِ 11 ارب رپين جو خرچ جو ڪاٿو لڳائي ٽن سالن ۾ مڪمل ڪرڻ جو چيو ويو. ڊيم 2011ع جي آگسٽ مهيني ۾ مڪمل ٿيڻو هو پر 2008ع ۾ ٿيل عام چونڊن ۾ وفاق ۽ سنڌ ۾ پ پ پ جي حڪومتون ٺهڻ ۽ لياقت علي جتوئي جي چونڊون هارائڻ کان پوءِ اهو گاج ڊيم جو منصوبو پ پ پ جي حڪومت رولڙي ۾ وجهي ڇڏيو ۽ هاڻ منصوبي کي 11 سال گذرڻ باوجود 50 سيڪڙو به ڪم مڪمل نه ٿيو آهي. هاڻ ان جو خرچ جو ڪاٿو 11 ارب رپين کان وڌي 30 ارب ٿي ويو آهي. گاج ڊيم منصوبي جو افتتاح ڪندڙ تحريڪ انصاف جي مرڪزي اڳواڻ لياقت علي جتوئي روزاني پنهنجي اخبارکي ٻڌايو ته 2008ع ۾ اسان جي حڪومت ختم ٿيڻ ۽ وفاق ۽ سنڌ ۾ پ پ پ جي حڪومتون ٺهڻ ڪري ان منصوبي کي مڪمل ڪرڻ تي ڌيان نه ڏنو ويو جنهن ڪري اهو منصوبو پنهنجي مدت ۾ پورو نه ٿي سگهيو نه ئي وري ان منصوبي تي ميان نواز شريف جي وفاقي حڪومت ڌيان ڏنو. هن چيو ته پ پ پ ۽ مسلم ليگ نون وارن گاج ڊيم نه ٺاهي نه رڳو دادو ضلعي جي عوام، خاص طور تي ڪاڇي وارن سان ظلم ڪيو آهي پر سنڌ ۽ پاڪستان کي به نقصان ڏنو آهي. هن چيو ته گاج ڊيم پنهنجي مدي ۾ پورو ٿئي ها ته ڪاڇي ۾ هن وقت ڏڪار نه هجي ها. پر دادو ضلعي ۽ سنڌ ۾ به معاشي ترقي ٿئي ها. تحريڪ انصاف جي اڳواڻن اڳوڻي ايم پي اي احسان علي جتوئي ، ڪاڇي واري علائقي جوهي تعلقي سان واسطو رکندڙ تحريڪ انصاف جي اڳواڻ بنده علي لغاري روزاني پنهنجي اخبار سان ڳالهائيندي چيو ته 2007ع ۾ جڏهن لياقت علي جتوئي ان منصوبي جو افتتاح ڪري رهيو هيو ته ڪاڇي جا رهواسي هاري ،آبادگار ، ڪاروباري ماڻهون ڏاڍا خوش ٿي هيا ته ان گاج ڊيم ٺهڻ سان سندن غربت ، بيروزگاري ختم ٿيندي علائقي ۾ خوشحالي ايندي ۽ سندن تقدير بدلجي ويندي پر اهو ڊيم 11 سالن ۾ نه ٺهڻ ڪري ڪاڇي جي ماڻهن جا خواب اڌورا رهجي ويا آهن. هنن چيو ته هاڻي منصوبي ۾ شامل جوهي تعلقي جي ڪاڇي واري علائقي جون ٽي ديهون ڊرگهه بالا، فيرو ديرو، الهيار ديرو ڪڍيون ويون آهن جڏهن ته 4.5 ميگاواٽ بجلي گهر به خارج ڪيو ويو آهي. جنهن سان ان منصوب عوام لاءِ بي لاڀ ثابت ٿيندو، سپريم ڪورٽ ۾ گاج ڊيم جي اڏاوت بابت داخل پٽيشن ۾ گاج ڊيم تي62 ارب خرچ ٿيڻ جو انڪشاف ٿيو آهي جن مان 16 ارب خرچ ٿي چڪا آهن ۽ باقي 46 ارب رپيا خرچ ٿيڻا آهن. سپريم ڪورٽ جي چيف جسٽس کي ٻڌايو ويو آهي ته ڊيم جو ڪم 51 سيڪڙو مڪمل ٿي ويو آهي باقي 49 سيڪڙو ڪم رهيل آهي جنهن تي سپريم ڪورٽ وفاقي حڪومت، واپڊا ۽ سنڌ حڪومت کي هدايت ڪئي آهي ته خرچ ڪيل 16 ارب ضايع نٿا ڪري سگهجن گاج ڊيم کي جنهن کي به پئسا ڏيڻا آهن ڏئي ۽ منصوبو مڪمل ڪري سپريم ڪورٽ جي چيف جسٽس جي ڏنل حڪم کي 10 ڏينهن کان مٿي جو عرصو گذرڻ باوجود گاج ڊيم جي رهيل ڪم کي ٺاهڻ لاءِ ڊيم ٺاهيندڙ ڪمپني جو ڪو ماڻهو آيو آهي نه وفاقي ۽ سنڌ حڪومت نه ئي واپڊا وارن ڪو تحرڪ ورتو آهي.

حيدرآباد(رپورٽ:فيض کوسو)عشق نه پڇي ذات، عشق انڌو آهي، اهي ڳالهيون ته بظاهر ڪتابي ڳالهيون معلوم ٿيون، پر ڪڏهن ڪڏهن اهي ڳالهيون حقيقت جو روپ ڌاري ماڻهو جي سامهون به اچي بيهي رهن ٿيون، ناري عائشه جيڪا باگڙياڻي هئي ۽ نوجوان طالش علي ملڪ سان مسلمان ٿي شادي ڪري ڇڏي آهي، هن جوڙي جو پاڻ ۾ واسطو ٽي سال اڳ شروع ٿيو هو، جنهن بعد انهن پاڻ ۾ شادي ڪري ڇڏي، هاڻي کين ٻن سالن جي نياڻي زينب به آهي، طالش علي ٻڌايو ته سندس زال ڀڳواني جيڪا هاڻي عائشه آهي، ڄنگهن کان معذور آهي ۽ هلڻ ڦرڻ کان لاچار آهي، سندس مائٽ کيس پنڻ لاءِ راڻي باغ ۾ ڇڏي ويندا هئا ۽ ڪڏهن ڪڏهن ته هو ڏينهن جا ڏينهن راڻي باغ ۾ پئي هوندي هئي، آئون راڻي باغ ۾بوتلن ۽ جوس جو ريڙهو هڻندو هوس،هن جي مرڪ مونکي موهي وڌو ۽ نيٺ ساڻس شادي ڪرڻ تي مجبور ٿي ويس،عائشه ڄنگهن کان معذور آهي، هوءِ ويل چيئر تي گهمي ڦري ٿي، سندس مڙس ان کي ڏومرا ڳوٺ قاسم آباد جي جهڳين مان روز ويل چيئر تي کڻي راڻي باغ ايندو آهي، عائشه شادي کانپوءِ پنڻ ته ڇڏي ڏنو آهي، پر هو راڻي باغ ۾ ٻارن جون شيون بحرحال وڪرو ڪري ٿي.

ڪراچي(رپورٽ: حبيب جمالي) سنڌ ۾ تشدد جو شڪار عورتن کي تحفظ فراهم ڪرڻ لاءِ ضلعي سطح تي سيف هائوس کولڻ وارو منصوبو رولڙي جو شڪار، عدالتي حڪمن باوجود مختلف ضلعن جي انتظاميه 5 مهينن دوران سيف هائوسن لاءِ رڳو ٻن ڪمرن وارا گھر مختص ڪري سگھي، پر اتي بنيادي سهولت موجود ئي ناهن ۽ نه ئي اسٽاف مقرر ٿي سگھيو آهي. سنڌ هاءِ ڪورٽ نگينه ڊکڻ واري واقعي کان پوءِ صوبي جي هر ضلعي ۾ تشدد جو شڪار عورتن لاءِ “سيف هائوس” کولڻ جو حڪم ڏنو هو، جنهن بعد سنڌ جي چيف سيڪريٽري سمورن ضلعن جي ڊي سيز کي پابند بڻايو هو ته عارضي بنيادن تي پنهنجن پنهنجن ضلعن ۾ سوشل ويلفيئر کاتي ۽ عورتن جي ڀلائي واري کاتي جي سهڪار سان “سيف هائوس” کوليا وڃن. 5 مهينا گذرڻ باوجود به ضلعن ۾ سيف هائوس نه کُلي سگھيا آهن. ڪافي ضلعن ۾ سيف هائوس قائم ڪرڻ ته ٺهيو پر انتظاميا ڪميٽيون ٺاهڻ جي به زحمت نه ڪئي آهي. حيدرآباد، ڄامشورو، شهيد بينظيرآباد، ڪراچي اوڀر، سجاول، ٿرپارڪر، دادو، بدين، عمرڪوٽ، سانگھڙ، ٽنڊو محمد خان، مٽياري، ملير، ڪراچي جي ڏکڻ ۽ ڪورنگي وارن ضلعن ۾ ڊپٽي ڪمشنرن سيف هائوس لاءِ صرف ٻن ڪمرن وارا گهر مختص ڪيا، جن ۾ باورچي سميت ٻيو عورت اسٽاف مقرر نه ٿي سگھيو آهي. ڪافي هنڌن تي رڌڻا ۽ واش روم جهڙي سهوليت به ناهي. 5 مهينن ۾ سيف هائوسن لاءِ 21 ضلعن ۾ ڊپٽي ڪمشنرن جي سربراهي ۾ رڳو ڪميٽيون ٺهي سگھيون، جن ۾ ايس ايس پي، ڊپٽي ڊائريڪٽر سوشل ويلفيئر، ڊپٽي ڊائريڪٽر وومين ڊولپمينٽ، سول سوسائٽي جو هڪ نمائندو ميمبر طور شامل آهن. جيڪب آباد ۽ ميرپور خاص سميت 8 ضلعن ۾ سيف هائوسن لاءِ جڳهه به مختص نه ٿي سگھي آهي. ۽ نه ئي ان حوالي سان ڪاميٽيون ٺهي سگھيون آهن. هوڏانهن ان سلسلي ۾ رابطو ڪرڻ تي ڊي سي ملير شهزاد افضال جو چوڻ آهي ته اسان سيف هائوس لاءِ ٻن ڪمرن وارا گھر مختص ڪيا آهن. ٻيون سموريون سهوليتون فراهم ڪرڻ لاءِ وقت لڳندو.

مٺي(رپورٽر)مٺي سول اسپتال انتظاميه بجيٽ ختم ٿي وڃڻ جي بهاني مريضن لاءِسنڌ سرڪار پاران شروع ڪيل مفت ايمبولينسز سروس اوچتو بند ڪري ڇڏي،مريضن کان ڳاٽي ٽوڙ ڀاڙو اوڳاڙي شروع ڪيو ويو آھي. جنهن ڪري مٺي سول اسپتال مان ڪراچي ۽ حيدرآباد سميت شھرن جي اسپتالن ڏانهن ريفر ٿيندڙ ڏڪار متاثر ٻارڙا توڙي عام مريض ڀاڙو نه هجڻ ڪري دربدر ۽ پريشان ٿي ويا آھن. ان ڏس ۾ وڏي وزير سيد مراد علي شاه پاران هڪ مهينو اڳ تيل جي مد ۾ اضافي بجيٽ جاري ڪندي ڏڪار متاثر مريضن لاءِ مفت ايمبولينسز سروس شروع ڪئي هئي ۽ ڏڪار جون هنگامي حالتون معمول تي اچڻ تائين مفت ايمبولينسز سروس جاري رکڻ ۽ ڪنهن به مريض کان ڀاڙو اوڳاڙي نه ڪرڻ جو اعلان ڪندي مقامي اسپتالن جي انتظاميه کي وارننگ جاري ڪئي هئي ته جنهن به مريضن کان ايمبولينسز سروس جي نالي تي ڀاڙو وصول ڪيو انکي جيل اماڻيو ويندو. ان اعلان کانپوءُ هڪ مهينو اڳ شروع ٿيل مفت ايمبولينسز سروس مٺي سول اسپتال انتظاميه بجيٽ ختم ٿي وڃڻ جو جواز ڄاڻائي بند ڪري ڇڏي آھي ۽ ريفر ٿيندڙ هر مريض کان ڪراچي لاءُ 10 هزار ۽ حيدرآباد لاءُ 7 هزار روپيه ڀاڙو جي نالي ۾ اوڳاڙي شروع ڪري ڇڏي آھي. مٺي سول اسپتال مان ڪيترائي ڪلاڪ اڳ ريفر ڪيل ڌار ڌار 3 مريض ۽ انهن جا وارث ڀاڙو نه هجڻ ڪري بيوس بڻجي اسپتال جي احاطي ۾ ويٺل هئا ۽ ان وقت اوچتو پي ٽي آءِ جو صوبائي جنرل سيڪريٽري ۽ سنڌ اسيمبلي ۾ مخالف ڌر جو اڳواڻ حليم عادل شيخ اسپتال وزٽ لاءُ پهتو ته اهي مريضن جا وارث سندس آڏو دانهون ۽ التجائون ڪرڻ لڳا.ان موقعي تي موجود اسپتال جي ڪلارڪ رياض هنڱورجو ٻڌايو ته اسان وٽ تيل جي بجيٽ ختم ٿي آھي. ان ڪري اڄ کان مفت ايمبولينسز سروس بند ڪري اسپتال انتظاميه کي آگاه ڪري ڇڏيو هو. ان ڪري ريفر ٿيندڙ مريضن کان رڳو تيل جا پئسا وٺي مريض اسپتالن ڏانهن موڪلي رهيا آھيون.

ڪراچي (رپورٽ: شاهد ميراڻي) سنڌ جي 72 کان وڌيڪ قديم ماڳن کي سرڪاري سطح تي قديم آثارن جو درجو نه مليو، نصاب ۾ شامل ڪيئي تاريخي ماڳن کي سنڌ حڪومت سرڪاري طور قبولڻ لاءِ تيار ئي ناهي! قلندر شهباز جي مزار، شاھ عبدالڪريم بلڙي وارو، مورڙو ميربحر، اروڙ مسجد، جوهن جيڪب هائوس، هالا حويلي سميت ٻيا آڳاٽا آثار سياحت کي هٿيءَ وٺرائيندڙ کاتي کي نظر ئي نه آيا. ان حوالي سان گڏ ڪيل ڄاڻ موجب سنڌ جي سياحتي ماڳن کي هٿيءَ وٺرائڻ واري اداري سياحت پاران لڳ ڀڳ سنڌ جي ان سمورن آڳاٽن ۽ تاريخي ماڳن کي سرڪاري طرح قبول ڪرڻ ۽ قديم آثارن ۾ شامل نه ڪيو ويو آهي. جنهن سبب آڳاٽن ماڳن جو وجود ئي خطري ۾ پئجي ويو آهي. ڪراچي ۾ منگھر مڇ کان ڀائرن کي بچائيندڙ معذور مزاحمتي ڪردار موڙو ميربحر، مائي ڪلاچي جي قبر، ٺٽي ضلعي ۾ درگاھ درسواريو ۽ قبرستان، پير پٺو قبرستان، گجو قبرستان، شاھ حسين درگاھ، پليجاڻي قبرستان، حيدر شاھ جو قبرستان، جاتي مندر، اڏيرو لال، حضرت شيخ ترابي قبرستان ۽ درگاھ، حضرت شيخ حالي (مندر ۽ قبرستان)، جوکيا قبرستان (اُٺن جي کوڙي)، محمد هاشم ٺٽويءَ، ضلعي بدين ۾ شاھ عبدالمجيد جي درگاھ، درگاھ حضرت محمد اسماعيل، شاھ محمد جي درگاھ، دودي سومري جو مقبرو، چنيسر جي قبر، ٽنڊوالهيار ضلعي ۾ جامع مسجد، نامعلوم قديم قبرون، هالا حويلي، اسماعيل شاھ بخاري جو مقبرو، ابراهيم شاھ جو مقبرو ضلعي سانگھڙ ۾ سانگھڙ قبرستان، جامع مسجد سوئي ڪنڊر ضلعي ڄامشوري ۾ برفت قبرستان جي مسجد، عزت خان برفت جو مقبرو، بخاريا مسجد، جنرل هوش محمد شيدي، لڪي شاھ صدر جي مزار، ضلعي خيرپور ميرس ۾ بارا دڙي، جھانگوخان شير جو مقبرو، سچل سرمست جي مزار، داد شهيد بادشاھ جي درگاھ ضلعي جيڪب آباد ۾ جوهن جيڪب قبرستان ۾ نامعلوم مقبرو، جوهن جيڪب جو قبرستان، وڪٽوريا ڪلاڪ ٽاور ضلعي مٽياري ۾ مير تاج محمد جو مقبرو، بجار خان ٽالپر (وڏو) جو مقبرو، مير صوبيدار ۽ مير بهرام علي خان جو مقبرو، مائي خيري جو مقبرو ضلعي سکر ۾ اروڙ مسجد، ايوب برج، حُرن جي جيل ضلعي دادو ۾ قلندر شهباز جي مزار، جوهي مندر، اروڙا مقام، راوت فقير جو مقبرو ضلعي ٽنڊو محمد خان ۾ صوفي شاھ عنايت شهيد، شاھ عبدالڪريم بلڙي وارو سميت مختلف ضلعن ۾ 72 کان مٿي آڳاٽا ماڳ آهن جيڪي سرڪاري طور سياحت واري کاتي ۾ شامل نه هجڻ ۽ بي ڌياني سبب خطري هيٺ آهن. جڏهن ته ڄاڻايل آڳاٽن ماڳن مان شاھ عبدالڪريم بلڙي وارو، سچل سرمست، دودو سومرو، چنيسر آريسر، جنرل هوش محمد سنڌي نصاب ۾ به شامل رهيا آهن. جن مان ڪيئي نالا نصاب مان نڪري وڃڻ ۽ سرڪاري سطح تي قبول نه ٿيڻ سبب ايندڙ نسلن جي ڄاڻ کان رهجي ويندا. ان سلسلي ۾ رابطو ڪرڻ تي ڊائريڪٽر جنرل (ڊي جي ) آرڪائيو منظور ڪناسرو “پنهنجي اخبار سان ڳالهائيندي چيو آهي ته آڳاٽي آثارن کي قومي ورثي ۾ شامل ڪرڻ لاءِ ٽيڪنيڪل ٽيم پاران سروي جو ڪم هلندڙ آهي. مورڙو ميربحر، مائي ڪلاچي، جنرل هوش محمد سنڌي سميت ٻين آڳاٽيءَ آثارن کي قومي ورثي ۾ شامل ڪيو ويندو. هن چيو ته قومي ورثي ۾ جيڪي آثار قومي ورثي ۾ شامل ناهن انهن تي سرڪاري خرچ نه ٿا ڪري سگھون. ڪراچي جون 3 هزار قديم عمارتون به قومي ورثي ۾ شامل ناهن، ان حوالي سان ناليواري تحقيقدان گُل حسن ڪلمتي “پنهنجي اخبار” سان ڳالهائيندي چيو آهي ته صرف ڪراچي جي ضلعي ملير ۽ اولهه ٻهراڙيءَ ۾ 105 قديم قبرون، مزارون ۽ يادگار آهن. جڏهن ته 3 هزار کان 3500 تائين قديم عمارتون آهن. جيڪي قومي ورثيءَ ۾ شامل ٿيڻ گھرجن. پر معاملو عدالت ۾ هجڻ سبب قديم عمارتن کي قومي ورثي ۾ شامل ڪرڻ وارو ثقافت ۽ سياحت کاتي جو ڪم رولڙي ۾ پيل آهي.

شڪارپور(رپورٽ: وحيد بروهي) شڪارپور سڀ کان وڌيڪ اغوائن وارو ضلعو بڻجي ويو، ٻن مهينن اندر 10 ماڻهو اغوا، 9 ڊرامائي انداز ۾ بازياب، هڪ ڀنگ نه ڀرڻ ڪري قتل، ڪڪڙن جي ميل تان خفتين وٽان هٿ آيل ڪروڙين رپين تان ٻن صوبيدارن ۾ اختلافن سبب اغوائن ۾ اضافي ٿيڻ جو انڪشاف ٿيو آهي. شڪارپور ضلعي جي تعقلي خانپور، لکي غلام شاهه، ڳڙهي ياسين سميت ضلعي کان ٻاهران ماڻهن کي اغوا ڪري جوابدار دريائي پٽي جي ڪچي واري علائقي ۾ کڻي وڃن ٿا، جتان کين پوليس ڪجهه وقت کان پوءِ ڊرامائي انداز ۾ بازياب ڪرائي ٿي، گذريل مهينن جي انگن اکرن موجب ڏهن ماڻهن کي اغوا ڪيو ويو ،جن ۾ عورتاڻي آواز تي ھرکجي اغوا ٿيل گھوٽڪي واسي ابوبڪر سولنگي ۽ مولا بخش سولنگي، شڪارپور واسي نوجوان شعيب شاهه، رتيديرو واسي زبير بروهي کي اغوا ڪيو ويو، جڏهن ته هٿيارن جي زور تي ميان صاحب واسي محمد حنيف بروهي کي اغوا ڪيو ويو ساڳي ڏينهن تي ڳوٺ بوجا ناپر واسي 14 سالا نينگر اصغر علي ناپر کي اٺن هٿياربندن اغوا ڪيو، لکي غلام شاھ ٿاڻي جي حد ڳوٺ ڀرڪڻ ۾ نامعلو هٿيار بند ڌاڙيل ٻن سڳن ڀائرن محمد قاسم ۽ عبدالواحد ڀيو کي اغوا ڪري کڻي ويا، ڪجهه ڏينهن بعد هٿيار جي زور ڳوٺ اسلم بروهي ڀرسان پنهل مارفاڻي ۽ غلام قادر مارفاڻي کي اغوا ڪيو ويو، جن کي شڪارپور پوليس مقابلن جي دعويٰ ڪندي بنا ڪنهن گرفتاري جي مغوين کي ڊرمائي انداز ۾ بازياب ڪرايو، جڏهن ته ميان صاحب واسي محمد حنيف بروهي کي ڀنگ نه ڀرڻ ڪري اغوا بعد بيدري سان قتل ڪيو ويو،
شڪارپور: اغوائن بعد بازياب ٿيل مغوين شعيب شاهه، اصغر علي ناپر، ابوبڪر سولنگي، مولا بخش سولنگي ۽ ٻين “پنهنجي اخبار ” سان ڳالهائيندي چيو ته ڌاڙيل ھنن مٿان سخت تشد ڪندا ھئا، عورتاڻي آواز تي هرکجي اغوا ٿيندڙن چيو ته ڇوڪري جي مس ڪال اچڻ بعد ٽن مهينن تائين رابطو رهيو جنهن بعد هو انڊس هاءِ وي تي مڇي ٻنڊو وٽ پهتا ته موٽر سائيڪل سوارن هنن کي اغوا ڪري سندن وارثن کان ڀنگ طلب ڪيو .
شڪارپور: ايس ايس پي شڪارپور ساجد امير صدوزئي رابطو ڪرڻ تي ٻڌايو ته پوليس ۾ پئدا ٿيل ڌڙا بندي کان چڱيءَ ريت واقف آھيان، امن امان سان هٿ چراند ڪندڙن کي معافي نه ڏبي هن وڌيڪ چيو ته مغوين جي بازيابي جي لاءِ هن اي پي سي چين ساڻ ڪري ڪچي اندر آپريشن ڪيو آهي جنهن ۾ هن ٻن اغوا ڪارن کي پڻ گرفتار ڪيو آهي هن وڌيڪ ٻڌائيندي چيو ته پوليس اندر اختلاف ٿيندا رهندا آهن پر عوام کي انهن اختلافن جي ور چڙهڻ نه ڏبو.

(پنهنجي اخبار پينل- اشفاق آذر ۽ دودو چانڊيو) اپارٽمينٽ جي ستين فلور تي جيئن لفٽ جو در کليو ته هو ”اروڙ جو مست“ ٻانهون کولي وڏي آڌر ڀاءُ سان اسان سان ڀاڪر پائي مليو. اسان جا هٿ هٿن ۾ ڏيئي سڌو پنهنجي ان ڊرائنگ روم ۾ وٺي ويو، جيڪو نه رڳو ڪتابن سان سٿيل هو، پر کوڙ تصويرون، مجسما ۽ ايوارڊ به ان ڊرائنگ روم جي زينت بڻيل هئا. سامهون ڪرسي تي ويهندي ئي اسان کي چيائين مون وٽ هاڻي ڪير اچي ئي ڪونه ٿو، جنهن تي گارشيا مارڪيز جو اهو ناول ياد اچي ويو جنهن ۾ ڪرنل کي ڪوبه خط نه لکندو آهي. اسان ڪيمرا آن ڪري ساڻس گفتگو شروع ڪئي ته سنڌ ۾ ادبي ميلن جي رجحان سان سنڌي ادب جي ڪيتري خدمت پئي ٿئي، جنهن تي مسڪرائيندي وراڻائين..”اول ته توهان مون کي سمجهايو ته ادبي ميلو به ٿيندو آهي ڇا؟ مون ته نه ٻڌو آهي ته ڪو ادبي ميلو لڳندو آهي! مشاعرا ٿيندا آهن، اُن ۾ شاعر هڪ ٻئي کي شاعريون ٻڌائيندا آهن، مون نه ٻڌو آهي ته ڪو اهڙو ميلو ٿيو هجي، جنهن ۾ اديب هڪ ٻئي کي شارٽ اسٽوريز ٻڌائن، اتي ته ماڻهو بيهوش ٿي ويندا، هڪٻئي جون شارٽ اسٽوريز ٻڌي ۽ برداشت ڪير ڪندو؟، تازو ڪراچي اندر هڪ ادبي ميلي ۾ ويس، جنهن ۾ شاعر، اديب ۽ نقاد هئا، پر پڙهندڙ گهٽ هئا، هيءَ هڪ سٺي ”گيٽ ٽوگيدر“ هجي ٿي، باقي ان سان ادب کي ڪو فائدو نه ٿيندو. ادبي ميلن جو هڪڙو مثبت پهلو اهو آهي ته اهو هڪ ڏينهن هجي يا 3 ڏينهن، انهن ڏينهن ۾ ڪتاب ڪافي وڪرو ٿين ٿا، کاڌا به ٿين ٿا، ساڳ ماني به ملي ٿي، ماڻهن جو سٺو وقت پاس ٿئي ٿو، باقي اهي ميلا ادب ۾ ڪو ڪنٽريبيوشن نٿا ڪري سگهن، ميلن مان موٽي اچڻ کانپوءِ ڪو مانهو شاعري ڪونه ڪندو، افسانو ڪونه لکندو، محقق ڪونه ٿيندو. امر جليل اڃا ڳالهائي رهيو هو ته اسان کائنس پڇيو ته اوهان شارٽ اسٽوري رائٽر ڇا شارٽ اسٽوري اڃا لکجي پئي، يا عبدالقادر جوڻيجي چواڻي نسيم کرل سان گڏ شارٽ اسٽوري کي به گولي لڳي وئي؟“ جنهن تي امر جليل تڪڙ ۾ وراڻيو ، ” گولي نه لٽريچر کي لڳندي نه ڪنهن ٻئي کي، سنڌي سماج کي. سنڌي سوچ کي گولي لڳل آهي. اسان جون پسند ناپسند ۽ پزيشنس ايڏيون خوفناڪ قسم جون آهن جو توهان آسمان جا تارا پٽي آڻي ڏيو ته چوندا نه يار نه هي ڀيڻا چٽ آهي، هي ڪجهه ناهي، هن کي ته ڪجهه اچي ئي ڪونه ٿو، جيڪو هيو سو مري ويو! ايئن ڪڏهن ناهي ٿيو، هيڏا دُنيا جا وڏا وڏا رائيٽرس پيدا ٿيا، ٽالسٽاءِ مري ويو ته روس مري ويو ڇا؟ اڃا به هن دؤر ۾ جيڪو روسي ادب لکيو ٿو وڃي ڇا اهو ٽڪي جو لکيو وڃي ٿو؟ هيمنگوي مري ويو ته امريڪن لٽريچر ختم ٿي ويو ڇا؟ پاڻ امريڪي وري چون ٿا ته اڙي! هي پائلو ڪوئيلو آهي ڪير؟ هي ڪهڙي ملڪ ۾ ويٺو آهي؟ لکي ٿو ته سڄي امريڪا، سڄي دنيا کي لوڏي ڇڏي ٿو! هُن جي ئي ٽڪر ۾ اسان جو رسول ميمڻ آهي، گُذريل سال مون هُن جو ڪتاب پڙهيو، اهو ڪتاب جيڪڏهن انگريزي ۾ اچي ها ته مٿو ڦيرائي ڇڏي ها سڀني جو. هڪ ته پاڪستان ۾ اهڙي قسم جو ڪتاب ڇپجي ۽ سنڌي ۾ ڇپجي ۽ وري سنڌي نقاد اُن کي اهڙا ملن ته هُن کي گولي لڳي مري ويو ته معنيٰ سڀ ڪجهه مري ويو، اهڙي قسم جون ڳالهيون ڪرڻ، منفي سوچ آهي، مثبت سوچ ڪونهي، هُن جو ترجمو ته ڪري ڏسو، توهان هي ڪتاب پڙهي ته ڏسو! ”ڇا اها منفي سوچ صرف ادب ۾ آهي يا پوري سماج ۾ آهي؟“ اسان جي سوال تي هن ڪرسي کي ٽيڪ لڳائيندي بي ڌڙڪ چيو ته ”پوري سماج ۾، توهان کي ڪٿي چڱي نوڪري ملندي ته چوندا…“ اڙي چمچو آهي”، فلاڻي ايم اين اي ڏياري اٿس، فلاڻي ايم پي اي ڏياري اٿس، زرداري جي ڪڍ پيو هوندو، هُن جون جوتيون پيو پالش ڪندو هو تڏهن ته اها نوڪري ملي اٿس.. معنيٰ معاف ڪجو ٻين لفظن ۾ اسان وٽ ڪوبه ٽئلينٽ ڪونهي، اسان صفا چٽ، يوزليس، ردي، هڪڙي نيگليڪٽيڊ قوم آهيون، اسان ۾ ڪو اهڙو ماڻهو پيدا ڪونه ٿو ٿئي ڇا جيڪو سي ايس ايس پنهنجي مڙسي تي پاس ڪري، جيڪڏهن سي ايس ايس پاس ڪندو ته چوندا، سفارش ڪرائي اٿس، يا پبلڪ سروس ڪميشن کي پئسا کارايا اٿس، تڏهن ته سي ايس ايس ۾ پاس ٿيو آهي، اها ناڪاري سوچ آهي، جيڪا اسان سنڌين ۾ گهٽ ۾ گهٽ 60-70 سالن کان پيدا ٿي آهي. 82-85 سالن جو آئون ٿي ويو آهيان، جڏهن کان مون هوش سنڀاليو آهي، ورهاڱي کانپوءِ اها بيماري پيدا ٿي آهي، ورهاڱي کان اڳ ٿوري گهڻي هوندي هئي، پر ايڏي نه هئي، هيءَ مصيبت وڃي ٿي وڌندي، هڪٻئي جا ترا ڪڍون، ڌارين وٽ ٺڪر نه هوندو ته، تڏهن به اُن کي ايڏو پڏائيندا ته ”واهه يار! ڪيا ڪمال ڪي چيز اُس ني لکي هي!!“ اڙي ڪيا لکي هي يار همين تو سمجهه ۾ نهين آتي؟ آپ ڪو سمجهه ۾ نهين آتي تو نهين آئي، آپ ڪي سوچ ڇوٽي هي، اُس ني ڪمال ڪي چيز لکي هي…. اسان وٽ ڪو ڪمال جي شئي لکندو ته چوندا بڪواس لکي اٿس يار، هي ڪا اچي ٿي سمجهه ۾، اڙي فلاڻا! توکي اچي ٿي يا نه، پوءِ اچي ڏيندا تاڙو … ٺا، ٺا.. وڏو ٽهڪ ڏيندا… هي آهي سنڌي لٽريچر جو نقاد ۽ اُن کي اڳتي وڌائڻ وارا… يا اُن کي روڪڻ وارا… بابا زندگي اڳتي هلندي ئي رهي ٿي، اڄ تائين دنيا ۾ ڪو شخص اهڙو پيدا ڪونه ٿيو آهي، جنهن جي مرڻ کانپوءِ دنيا بدلجي وئي هجي. دنيا ۾ وڏو ڪو سانحو ٿيو هجي يا دنيا جي ترقي رُڪجي وئي هجي؟ جڏهن کائنس اهو سوال پڇيو ويو ته ”ڇا اهڙي منفي سوچ ۾ سوشل ميڊيا جو ڪو ڪردار ڏسو ٿا؟ ته امر جليل انڪار ۾ ڪنڌ ڌوڻيندي چيو “نه اهو ڏوهه هُن ويچاري سوشل ميديا تي ته نه وجهو نه، جيئن اسان چوندا آهيون ته گن اِز ناٽ امپورٽنٽ، مين بيهائينڊ دَ گن اِز امپارٽنٽ، بندوق آهي ڪنهن وٽ، طالبان وٽ آهي، داعش وٽ آهي، بندوق جو ڏوهه ناهي، جنهن وٽ آهي، ڏسڻو اهو آهي ته اهو ان جو استعمال ڪيئن ٿو ڪري، تنهن ڪري منفي خيال جيڪي هُن طرف آهن، اهي منتقل ٿين ٿا، انهن کي سوشل ميڊيا تي وڌيڪ وُسعت ملي وئي آهي. توهان کي سادو مثال ڏيان، پرنٽ ميڊيا جيستائين هُئي، اڃا آهي، ان ۾ لکڻ ڏُکيو هيو، جيڪا شئي لکي توهان ڇپرائڻ ٿا چاهيو، اها اخبار ۾ وڃي ايڊيٽر تائين پهچڻ وڏي ڳالهه هئي، پهرين اُهو اسسٽنٽ ايڊيٽر يا ڪو ٻيو ڏسندو هو، پوءِ ايڊيٽر تائين وڃي پهچندي هئي، پوءِ ايڊيٽر فيصلو ڪندو هو ته اها ڇپجڻ جهڙي شئي آهي يا نه. ساڳيو ئي ڪتاب سان معاملو آهي، هاڻي ته پبلشر به ڇرڪن ٿا ته هي ڪتاب اسان ڇپايون ته مصيبت ۾ نه پئجي وڃون. الائي هن ۾ ڇا لکيو اٿس، متان ڦاسجي نه وڃون، انٽرنيٽ تي اهڙي پابندي آهي ئي ڪونه، دِس اِز بلَڊِي ٿـِنگ ڊيوِل، دِس ڊيول اِز وٿ مِي، نه هن ۾ ايڊيٽر آهي نه هن ۾ ڪو روڪڻ وارو آهي. ڪو نه ڪو اڪائونٽ ٺاهي توهان جنهن جي وڻي تنهن جي پڳ لاهي سگهو ٿا. اُن جي بي عزتي ڪري سگهو ٿا، غلط سنڌي لکي سگهو ٿا، ڪو روڪڻ وارو ڪونهي. عاليشان ڳالهيون به ٻڌڻ ۾ ٿيون اچن پر اُنهن جو تعداد گهٽ آهي،
”اوهان تي هڪڙي تنقيد ٿيندي رهي آهي ته اوهان ڪنهن به سياسي تحريڪ جو حصو ناهيو رهيا، ان جا ڪارڻ ڪهڙا آهن؟“ جنهن تي امر جليل واراڻيو، ”اول ته اُهي ماڻهو مون کي ڏيکاريو، مون سان ڪڏهن گڏ ويٺا، ڳالهه ٻولهه ڪيائون؟ چانهه چُڪو پيتائون؟ ڪيترو ٿا مون کي سڃاڻين؟ توهان جڏهن هڪڙي رائيٽر کي‏، هڪڙي ماڻهو کي سڃاڻو ئي ڪونه ٿا، ته پوءِ توهان اُن جي باري ۾ ڪيئن ٿا ڳالهايو. ون يونٽ جي دور ۾ توهان ڄايا هئا ڇا؟، جيڪي ڳالهائڻ وارا آهن، انهن ون يونٽ اکين سان ڏٺو هو ڇا، آئون ون يونٽ سميت مختلف قسطن ۾ آهستي آهستي لکي رهيو آهيان، مون آتم ڪهاڻي ۾ لکيو آهي ته ون يونٽ جي دور ۾ ڪيئن اوچتو هڪ ڪرڪيٽر، سياسي ادب لکندڙ بڻيو، آئون اُن سياسي ادب لکڻ ۾ هليو ويس جنهن کي ماڻهن بعد ۾ نعريباز ادب سڏيو ۽ چيو ته لٽريچر ٿوروئي آهي، هن ۾ رڳو سياست ڀري پئي آهي، رڳو نعريبازي آهي، جن امر جليل کي پڙهيو ئي ناهي ۽ امر جليل سان مليا ئي ناهن، جن امر جليل پڙهيو ئي ناهي، اهي ئي اهڙيون ڳالهيون ڪري رهيا آهن،“ پوءِ امر جليل پنهنجي آتم ڪٿا ۾ لکيل ان واقعي جو ذڪر ڪيو ته ڪيئن قمر شهباز کيس پنهنجو لکيل گيت”وطن جي راهه ۾ وطن جا نوجوان شهيد ٿيو، يا بچايو سنڌ کي يا سورما شهيد ٿيو،“ ڳارائڻ لاءِ هڪ وڏي جلسي ۾ وڍي ويو جتي قاضي فيض محمد سميت اوڀر پاڪستان مان به ماڻهو آيل هئا. اتي گيت ڳائڻ کانپوءِ ڀاڄ پوڻ ۽ گرفتاري لاءِ نڪتل وارنٽس جا تفصيل ٻڌائيندي چيو ته ”اهي ڇوڪرا جيڪي مون تي تنقيد ٿا ڪن، ڇا اهي ان وقت مونسان گڏ هئا؟ آئون اسپورٽس مين هئس، آئون رائيٽر آهيان، رائيٽر پاڻ جلوس ۾ هجي، اِن قسم جو ڪو هڪڙو مثال ته ٻڌائين. هيمنگوي ڪڏهن نڪتو، ڪرشن چندر ڪڏهن نڪتو روڊن تي، منٽو ڪڏهن جلسن ۾ آيو، احمد نديم قاسمي ڪڏهن جلوسن ۾ اچي نعرا هنيا. جنهن جو جيڪو ڪم آهي، اُن کي اهو ڪرڻ گهرجي.“
امر جليل کان سوال پڇيو ويو ته، ”اسان وٽ تنقيد نگاري ڇو اسري نه سگهي آهي، ڇا اسان وٽ نقاد به آهن يا ناهن؟“ جنهن تي امر جليل مسڪرائيندي وراڻيو ”يار هاڻ ڪنهن جي باري ۾ ماڻهو ڇا چوي، اسان وٽ تنقيد جي معنيٰ رڳو بُڇڙو ڪرڻ آهي. هر ڪنهن جي پنهنجي پنهنجي فيلڊ آهي، منهنجي فيلڊ آهي لکڻ، منهنجو ڪم تخليقي ادب لکڻ آهي، مان لکان ٿو پيو، هاڻ اُن جي ڇنڊڇاڻ ڪرڻ وارا، جيڪڏهن آهن يا نه، جيڪڏهن آهن ته پوءِ انهن جي مرضي آهي. جيڪڏهن مان لکڻ ئي ڇڏي ڏيان ته ڇنڊڇاڻ ڪنهن جي ڪندا. تنهنڪري اول ته تخليقي ادب توهان وٽ هجي ته ڇنڊ ڇاڻ ٿئي نه. تنهن ڪري منهنجو ڪم آهي لکڻ ۽ اهو ئي زندگيءَ ۾ منهنجو ڪم آهي.“ اهو پڇڻ تي تي “توهان جا نقاد چون ٿا ته امر جليل جو ڪڏهن به ڪونظريو ناهي رهيو،“ جنهن هن هڪ وڏو ٽهڪ ڏنو ۽ چيائين ڪهڙو نظريو، ڇا جو نظريو، نظرياتي جو مطلب ڇا اٿن؟ مون سان اچي ويهن ڇو نٿا؟ مان چوان ٿو هڪڙو اوپن سيشن ڪن، جيڪي نظريات نظريات جون ڳالهيون ٿا ڪن، ڪهڙو نظريو؟ ڪميونزم به نظريو هو جيڪو 80 سالن ۾ ڦيهه ٿي ويو، اهو نظريو آهي؟ منهنجو زندگيءَ ۾ هڪ ئي نظريو آهي ته آئون آزاد آهيان ۽ ذهني آزادي لاءِ جيئندس ذهني آزادي لاءِ مرندس. مان جيڪي سوچان ٿو مان چاهيان ٿو ته مان پنهنجي سوچ توهان تائين پهچايان، هي منهنجي آزادي آهي، آئون اها آزادي چاهيان ٿو. مان جنهن نموني لکڻ چاهيان ٿو مون کي اُن جي آزادي گهرجي. پر هن ملڪ ۾ نٿي ملي.“ ان موقعي تي پنهنجي اخبار جي ٽيم امر جليل کان پڇيو ته ”اها ڪهڙي مجبوري هئي جو اوهان ثقافتي ڏينهن جي حوالي سان پنهنجي چيل ڳالهه جي وضاحت ڪئي.؟“ جنهن تي امر جليل چيو ته “مون ڪڏهن به وضاحت ناهي ڪئي، اُن ۾ مون ماڻهن کي سمجهايو هو، ڇو ته مون کي لازمي سمجهائڻو آهي، اهو منهنجو فرض آهي ته توهان جيڪڏهن ڳالهه نه سمجهيا آهيون، اُها ڳالهه سمجهايان. مثال طور، ناراض ڇا تي ٿيا؟ ٽوپي تي ناراض ٿيا؟ ايتري ڳالهه تي. اُن تي مون ٻيو هڪ ننڍڙو عرض ڪيو، اُن ۾ مون شاهه لطيف جي هڪڙي بيت جو مثال ڏنو، اُتان مون کنيو. روزا ۽ نمازون ايءُ پڻ چڱو ڪم، او ڪو ٻيو فهم جنهن سان پسجي پرين کي، مون چيو اهڙي نموني نچو، ڳايو، ڪُڏو ٽپا ڏيو ڏاڍو سٺو، پر اهو ڪو ٻيو فهم جنهن سان سرجي سنڌ کي. جيڪڏهن سال ۾ هڪ ڏينهن ٽپڻ، نچڻ ۽ ڳائڻ سان سنڌ ترقي ڪري ها ته پوءِ ته سنڌ الائي ڪٿي کان ڪٿي هجي ها.؟ توهان جي سنڌ ۾ اسڪول بند، اسپتالن جا ٻيڙا ٻڏل، حاڪم توهان جا سڀ چور آهن، اِن سنڌ ۾ توهان نچو ڳايو ٺيڪ آهي، پر اُن لاءِ به ته سوچيو، ڪنهن ڏينهن پريس ڪلب جي سامهون اچي گڏ ٿيو، چئو اسان جي تعليم جو ٻيڙو ٻُڏي ويو آهي، هڪڙا اڻ پڙهيل، الائي ڪاليج به ڏٺئون الائي نه، وزيرن الائي يونيورسٽي ڏٺي به يا نه. اُنهن کي توهان پرو وائيس چانسلر ٿا ڪريو، پرو چانسلر معني وائيس چانسلر اُن جي ماتحت ڪم ڪندو. ڪنهن اخبار ڪڏهن لکيو ته سنڌ ۾ پرو چانسلر معنيٰ علامه آءِ آءِ قاضي اُن جي ماتحت، پروفيسر غلام مصطفيٰ شاهه اُن جي انڊر، عبدالقادر انصاري سڀ کان وڌيڪ عرصو 16 سال سنڌ يونيورسٽي جو وائيس چانسلر رهيو، اُهو به هنن ماڻهن جي ماتحت!! ڪهڙيون ڳالهيون ٿا ڪن، هتي اچن نه، پريس ڪلب سامهون جلوس ڪڍن!“ امر جليل کان پنهنجي اخبار جي ٽيم ڪچهري دوران اهو به پڇيو ته ”ڇا توهان کي ڪڏهن سياست جو شوق رهيو؟“ ته هن ٺهه ٺپ وراڻيو نه “ڪڏهن به نه”، مان ووٽ به نه ڏيندو آهيان، مون کي اها سياست ئي نه وڻندي آهي، اها سياست آهي ئي ڪونه، جيڪا ماڻهن جي ڪابه آزادي قبول نٿي ڪري، آئون اهڙي قسم جي سياست کي پسند نٿو ڪريان.“ جنهن تي پنهنجي اخبار جي ٽيم امر جليل کان پڇيو ته ”ماڻهن جي مسئلن جو حل سياست ۾ ئي آهي ته پوءِ اوهان ان کي ڪيئن ٿا الڳ ڪري سگهو؟“ جنهن تي امر جليل چيو ته ”آئون صرف تشريح ڪري سگهان ٿو، را مٽيريل (خام مال) سٺو ته پروڊڪٽ به سٺي ٿيندي، مون ڪڏهن به وزيرن ۽ سياستدانن کي گاريون نه ڏنيون آهن. اِن ڪري ته اڄ تائين ڪوبه سياستدان پنهنجي طرفان پنڌ ڪري اسيمبلين ۾ نه وڃي ويٺو آهي، مون هُن کي ووٽ ڏنو آهي، تڏهن اُتي وڃي ويٺو آهي. مان پاڻ کي ڇو نٿو گار ڏيان، پاڻ کي گهٽ وڌ ڳالهايان نه؟ ته منهنجي ووٽ جي ڪري اُتي ويٺو آهي. ۽ اُتي ويٺو آهي ته حڪومت ڪندو، پوءِ اُتي تهڙي قسم جا ماڻهو هوندا، جهڙي قسم جو مان آهيان، اُهي اوهڙو ئي اُتي ڪم ڪن ٿا. انهن مان سٺي ڪم جون اميدون ڇو رکجن. جڏهن مان پاڻ ردي آهيان، ردي ماڻهو چونڊيان ٿو، ردي ماڻهو موڪليان ٿو ته اهو واضح آهي ته توهان جون ردي حڪومتون ٺهنديون. اِن ۾ ڪا فلاسافي يا ڪيمسٽري ۽ فزڪس جو فارمولو ناهي. را مٽيريل سٺو معنيٰ عام ماڻهو سُٺا ٿين، عام ماڻهو تڏهن سٺو ٿيندو، جڏهن اُن جي تعليم هجي، تربيت هجي، سوچ هجي، ويچار هجي، توهان جيڪا نظرئي جي ڳالهه ڪريو ٿا نه ته اهو منهنجو نظريو آهي ته سنڌ جي تباهيءَ جو ڪارڻ نه پٺاڻ، نه پنجابي، نه مهاجر، پر توهان جا پير، مير ۽ سردار آهن. ورهاڱي کانپوءِ هنن جي ٻيگهي متي پئي آهي، ورهاڱي کان اڳ هنن سڀني جي ماءُ مُئل هوندي هئي. ايڏي من مستي ۾ ڪونه هوندا هئا. 80 سيڪڙو اڪثريت ۾ هجڻ باوجود ويهه سيڪڙو هِندن کان ڊڄندا هئا.
ان موقعي تي امر جليل کان اهو به معلوم ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي وئي ته توهان سنڌ جي تباهي جو ڪارڻ مير، پير ۽ وڏيرا قرار ڏيو ٿا، سنڌ ۾ جيڪي قومپرست، يا سنڌ پرست تحريڪون هيون، اهي انهن ميرن، پيرن ۽ وڏيرن آڏو ڇو بند ٻڌي نه سگهيون، جنهن تي امر جليل مسڪرائيندي چيو، ”الائي بابا! ڇاڪاڻ جو منهنجو هنن سان ڪڏهن رابطو يا ڊائلاگ نه ٿيو آهي، جيڪڏهن بند ٻڌي سگهن ها ته ٻڌن ها نه، ڇو نه ٻڌئون، شايد ڳوٺن ۾ رهيا پئي ۽ اهي انهن کان ڊنا پئي! ٻين لاءِ ڇا چوان، مان رسول بخش پليجي جي ڳالهه ڪندس، ايترا ته هُن جا پوئلڳ آهن، جو هو سنڌ کي پير پرستي مان بچائي پئي سگهيو. هاڻي ماڻهو جيڪي وڻن ۾ اڳڙيون ٿا ٻڌن، ڳاڙها ساوا ڌاڳا ٿا ٻڌن، يار هي ڪا سوچ آهي، اِن کان وڌيڪ هڪڙي گهٽيا ماڻهو جي سوچ لاءِ ڪهڙو اکر چئجي، ماڻهن جي ايتري جهالت، بابا وڻ ڇا ڪندو توهان کي؟؟ توهان هُن کي ڌاڳا ٿا ٻڌو ڳاڙها ساوا نيرا، ڇا ڪندو توهان جي لاءِ؟ اسان ايتري سجاڳي سنڌ ۾ نٿا آڻي سگهون.!“
ذڪر جڏهن قومپرستي ۽ سنڌ دوست سياستدانن جو پئي هليو ته پنهنجي اخبار جي ٽيم موقعو ڏسي امر جليل کان اهو به پڇي ورتو ته، ”توهان پنهنجي دور جي سياستدانن، سائين جي ايم سيد ۽ رسول بخش پليجي سان ان سلسلي ۾ ڪي ڪچهريون ڪيون يا ڪا گفتگو ڪئي؟“ جنهن تي ساڳئي انداز ۾ امر جليل ڪنڌ انڪار لوڏيندي چيو، ”ڪڏهن به نه، منهنجي دنيا ئي الڳ آهي. مان مڪمل طور اڪيلو رهڻ گهران ٿو، مون کي پنهنجي اڪيلائي وڻندي آهي،“ هن سائين جي ايم سيد سان پهريون ۽ آخري ڀيرو ملاقات جو ذڪر ڪندي ٻڌايو ته،” پنهنجي زماني جو شاگرد ليڊر نصر الله بجاراڻي مون وٽ ايندو رهندو هو، هڪ ڀيري آيو ۽ چيائين ته توهان کي 15 منٽن لاءِ وٺي ٿو هلان، مون چيو اڙي بابا ڪاڏي وٺي هلندين. سائين بس مان واعدو ڪري آيو آهيان، بابا ڪنهن سان واعدو ڪري آيو آهين. سائين بس ڏهه 15 منٽن لاءِ مون سان هلو. جيپ ۾ ويهڻ کانپوءِ چيائين سائين جي ايم سيد ڏي ٿو وٺي هلان، اڙي بابا خيرته آهي مون کي ڇو ٿو اوڏانهن وٺي هلين. چيائين بس سائين جو حڪم آهي، پٽيل پارڪ جنهن کي هاڻي نشتر پارڪ سڏن ٿا، ان جي سامهون حيدر منزل آهي، اُتي وياسين، مون کي اندر وٺي هليو، اُتي جيڪو ماحول هو، اُهو منهنجي لاءِ ڏاڍو عجيب هو. پري پري تائين هيڏي هوڏي ماڻهن جا بوٽ لٿل هجن، مون هن کي آهستي چيو ته مسجد ۾ وٺي آيو آهين ڇا؟ چيائين نه، هلو هلو.. مون ته بوٽ نه لاٿو، پاڻ به نه لاٿائين… پر اڳتي جڏهن وياسين ته هڪڙو ڪوريڊور هو، ڪوريڊر کانپوءِ در کُليل هو، لڳو پئي ته ماڻهو اُتي ويٺا آهن، پرسڀ هيٺ ويٺا آهن، اڇو ڪو ڪپڙو يا چادر وڇايل هجي، کوڙ سارا وهاڻا ڪناري تي پيل هئا، جڏهن هُن جي ويجهو وياسين ته ڇاڪاڻ جو ماڻهو هيٺ ويٺل هئا، سو فطري طور بوٽ لاهي اندر وياسين. ته سائين جي ايم سيد اُتي سامهون ويٺو هو، مونکي ٻاهر بيهاريائون، نصر الله وڃي کيس ڪن ۾ منهنجو ٻڌايو، سائين جي ايم سيد ها ڪري هٿ سان اشارو ڪيو ته وٺي اچيس. هُن به مون کي هٿ جي اشاري سان چيو هليو اچ اندر. سائين جي ايم سيد اٿي بيٺو، مون کي اڳتي ويجهو ڪري مٿي تي چُمي ڏنائين، پوءِ هُن کي چيائين وٺي وڃيس. مون نصر الله کان پڇيو اڙي! ڇا جي ڪري چمي ڏنائين ۽ ڇو ڏنائين؟ نه ڪو اکر مون سان ڳالهايائين ڇا جي ڪري؟ جنهن تي نصر الله چيو سائين توهان جو ڪو ڪتاب ٻتاب پڙهيو آهي. اڙي تون ليڊر، اسٽوڊنٽ ليڊر توکي اها خبر ناهي ته سائين ڪهڙو ڪتاب پڙهيو، جنهن جي ڪري هُن کي وڻيو آهيان!“ ان موقعي تي پنهنجي اخبار جي ٽيم امر جليل کان پڇيو ڀلا ”پنهنجي در جي وڏي شاعر شيخ اياز سان ملاقاتون يا ڪچهريون ٿيون؟،“ جنهن تي امر جليل ٽهڪ ڏيندي چيو ته “شيخ اياز سان به زندگي ۾ هڪڙي ملاقات ٿي، جيڪا پڻ ناخوشگوار قسم جي ملاقات هئي. شايد65ع جو زمانو هو، يا 64ع جو، روح رهاڻ نڪرندو هو، اُن ۾ منهنجي ڪا هڪڙي اسٽوري ڇپي هئي اروڙ جو مست، اُن کي وري هنن بهترين اسٽوري قرار ڏيندي ايوارڊ جو اعلان ڪيو هو، حميد سنڌي سال ۾ هڪڙو ڀيرو اهو ميلو ڪندو هو. اُتي ڪا هڪڙي وڏي هوٽل هئي، ريڊيو پاڪستان جي بنهه ويجهو هئي، اُتي ڪو هال بُڪ ٿيل هو، ڪيترائي ئي اديب ويٺل هئا، آئون به وڃي ويٺس، منهنجي ۽ شيخ اياز جي وچ ۾ ٻيو ڪو اديب ويٺل هو، شيخ اياز سان گڏ رشيد ڀٽي ۽ رشيد آخوند، اهڙي قسم جا سينيئر ليکڪ ويٺل هئا، ٿورڙي دير ۾ هال اندر بيچيني محسوس ٿي، ڪي ماڻهو اچي در جي سامهون بيٺا، حميد سنڌي آيو ۽ شيخ اياز کي ڪن ۾ ڪجهه چيائين ۽ کيس هڪڙو ڪاغذ ڏيکاريائينس، شيخ اياز کي چيائين ته ڪن ۾ پر ڳالهه سمجهي پئي سگهياسين، اُن دوران خبر پئجي وئي ته هُن کي ڪمشنر طرفان شهر بدريءَ جو آرڊر مليو آهي، جنهن ۾ کيس ٻن ٽن ڪلاڪن ۾ حيدرآباد ڇڏي وڃڻ جو حڪم مليل هو، مون کي ڏاڍو عجيب لڳو، ڇو جو اُن وقت جيڪو تصور اسان جي ذهن ۾ هو ته اياز بهادر، بيهي رهڻ وارو، نه هٽڻ وارو ماڻهو آهي، پر ليٽر ملڻ بعد شيخ اياز اٿي بيٺو ۽ حميد سنڌي کي چيائين ته بابا گاڏي ڪڍراءِ، ٻن ڪلاڪن ۾ شهر ڇڏڻو آ، وقت گهٽ آهي، تنهن ڪري آئون ڪوٽڙي مان ريل ۾چڙهندس، مون کي ڪوٽڙي وٺي هلو. مون کي خبر ناهي ته ڪوٽڙي ڇو پئي ويو؟ مون کي ڏاڍو عجيب لڳو، رڳو هڪڙو اکر مون کي سموري زندگي ياد رهندو، ڪڏهن به نه وساري سگهندس، جهڙي نموني هُن( شيخ اياز) مون کي رُکو جواب ڏنو. مون چيو سر وائي ڊونٽ يو ڊو لائيڪ دِس، اڃا مان جُملو پورو ڪونه ڪيو. منهنجو چوڻ هو ته ايڊووڪيٽ آهين، هڪدم تون وڃي جيڪي قانوني طريقا آهن سي استعمال ڪري اُن آرڊر خلاف اسٽي وٺي ڇڏ، ڌوڙ ۾ وجهو اِنهن آرڊرن کي، مون رڳو ايترو اکر ڪڍيو ته هڪدم مون کي ڏسي چيائين ته ”آئي نو واٽ ٽو ڊو ۽ واٽ ناٽ ٽو ڊو!“(مونکي خبر آهي ته مونکي ڇا ڪرڻ گهرجي ۽ ڇا نه!) اها اياز سان منهنجي پهرين ۽ آخري مُلاقات هئي!“
امر جليل سائين جي ايم سيد ۽ شيخ اياز سان مختصر ملاقاتن جو ذڪر ڇيڙيو ته پنهنجي اخبار جي ٽيم هن کان رسول بخش پليجي بابت به سوال پڇڻ جو موقعو هٿان نه وڃايو. پنهنجي اخبار پڇيو ته ”رسول بخش پليجو سنڌ جي اديبن، شاعرن سان اڪثر ملاقاتون ۽ ڪچهريون ڪندو رهندو هو، ڀلا اوهان سان هن جي ڪچهري يا ملاقات ٿي؟“ جنهن تي ساڳي ريت امر جليل چيو ته “نه نه، اسان جي ڪڏهن به ڪچهري ڪونه ٿي، پر ڪنهن حد تائين مون کي وڻندو به هو. الائي ڪٿي مون ڪتاب ۾ لکيو آهي. رسول بخش پليجو شڪر ڪري ته آئون عورت ناهيان، عورت هُجان ها ته هُن تي عاشق ٿي پوان ها پوءِ مون مان جان ڪيئن بچائي ها. امر جليل وڏو ٽهڪ ڏيندي چيو ته مون کي رسول بخش پليجو وڻندو ڏاڍو هو ۽ آخر تائين وڻندو هو. 2 سال اڳ آئون حيدرآباد ڪنهن پروگرام ۾ ويس جنهن ۾ رسول بخش پليجو کي ويل چيئر تي وٺي آيا. آئون وڃي ساڻس مليس ۽ تصويرون به نڪتيون، جن ۾ آئون ان سان گڏ بيٺو هئس، ڇا ته ماڻهو هجي ٿو ڪيئن ماڻهو جي پڄاڻي ٿئي ٿي!“
”ڇا توهان به ڪڏهن ڪنهن سان عشق ڪيو، يا ڪا عورت توهان کي وڻي؟“ جنهن تي امر جليل مسڪرائيندي چيو، ”اڙي سائين ڪرڪيٽ جي عشق ڏاڍو ماريو، نه ته آئون به ڪو فرشتو نه آهيان، انسان آهيان، مون کي به ڪنهن سان محبت ٿي سگهي ٿي، اتفاق سان منهنجي ٻاراڻي ڪلاس کان وٺي يونيورسٽي تائين مون ڪو ايجوڪيشن ۾ تعليم ورتي. اسان جي اين جي وي اسڪول ۾ ڪرڪيٽ ڏاڍي هوندي هئي، ته ڪلاس جي به ٽيم هوندي هئي. ٽئين يا چوٿين ڪلاس ۾ هئس ته پنهنجي ٽيم جو ڪئپٽن ٿيس، هاڻ ڪيپٽن ٿيس ته پڳ ٻڌجي وئي نه. هاڻي سائين ڪيپٽن اسڪول جي ڇوڪري سان ڪيئن ڳالهائي ۽ ڪيئن کينچل ڪري، ويندي ميٽرڪ ۾ اسڪول جو ڪيپٽن ٿيس. هاڻي سائين ڪپتان صاحب عشق ڪري يا ڪرڪيٽ کي ڏسي؟ سچي ڳالهه آهي ته ٻه ٽي ڇوڪريون اهڙيون هيون، جن کي اڄ تائين آئون وساري نه سگهيو آهيان. منهنجون هُنن کي دعائون آهن، جتي به آهن آباد هجن، سندن شاديون ٿي ويون. ساڳيو ڪم ڪاليج جو، ساڳيو ڪم يونيورسٽي ۾ مان ڪيپٽن ٿيس. سو انهيءَ پڳ ماري وڌو زندگي ۾. پڳ ٻڌل نه هجي ها ته ڪنهن نه ڪنهن ڇوڪريءَ کي وڃي چوان ها، چاهي پوءِ دڙڪا ڏئي يا چوي ها ”هل ڙي ڪارا! پنهنجو نڪ ته ڏس، اهڙي نڪ واري سان ڪو محبت ڪندو!“ پنهنجي اخبار جي ٽيم امر جليل کي چيو، ”اوهان جون ڪي اهڙيون خواهشون آهن، جيڪي پوريون نه ٿيون هجن؟“
”ها ڪافي آهن“، امرجليل وراڻيو ”امتياز احمد منهنجو هيرو هجي، خبر پئي ته هو ايئر فورس ۾ پائلٽ آهي ته بس پوءِ مون به چيو ته پائلٽ ٿيندس، ڇا جو انجنيئر، بابا جي خواهش هئي ته انجنيئر ٿيان ان ڪري ڊي جي سائنس ڪاليج ۾ داخلا ڏيارائين پاسي ۾ ايئر فورس جي ريڪروٽنگ آفيس به هوندي هئي ڏاڍي ڪوشش ڪيم پر پائلٽ نه ٿي سگهيس. امتياز احمد سان ڪڏهن نه مليس، ڪنهن ڪتاب ۾ مون لکيو هو ته جنهن سان توهان کي بي انتها محبت هجي ان سان نه ملجي، انسان ۾ خاميون خوبيون هجن ٿيون، توقعات وڌن ٿيون پوءِ ماڻهو نااميد ٿي وڃي ٿو. دنيا گهمڻ جي خواهش هئي، خاص ڪري آرڪيالاجيڪل سائيٽس، نه ٿيو. اهو به فيصلو ڪيو هو ته شادي نه ڪندس ۽ گهر ۾ نه رهندس يا ته هاسٽل ۾ رهندس يا وري انگريزن جي دور ۾ هڪڙا ٽرالر هوندا هئا، جن جي پويان ڪمري وانگر ڪنٽينر هوندو هو، ان ۾ رهجي، جيڏانهن مرضي پوي تيڏانهن وڃجي!“

ميرپور ماٿيلو (رپورٽ برڪت ميراڻي ) گھوٽڪي ضلعي اندر ھيپاٽائيٽس بي ـ سي ـ ڊي جي مرض ۾ خطرناڪ حد تائين واڌ ٿي وئي آهي ، سرڪاري انگن اکرن موجب ضلعي ۾ 20 هزار ماڻهو هن مرض ۾ بتلا آهن ، سرڪار طرفان انهن کي ملندڙ دوائون گذريل 4 مهينن کان بند آهن جن سبب انهن ماڻهن جون زندگيون داءُ تي لڳل آهن . ميرپورماٿيلو، ڏھرڪي ، اوٻاوڙو سول اسپتال ۾ قائم ھيپاٽائيٽس سينٽر تي مرض ۾ مبتلا مرد توڙي عورت رجسٽرڊ مريضن جو تعداد 24000 کان مٿي آھي. ميرپورماٿيلو 17500 مريض سي ۾ مبتلا آھي بي جي مريضن جو تعداد 1400 آھي جن مان 2058 مريض اھڙا آھن جن پنھنجو علاج مڪمل نه ڪرايو آھي ھن مھل ميرپورماٿيلو سينٽر تي ھيپاٽائيٽس سي جا 230 مريض علاج ھيٺ آھن جڏھن ته بي جا 430 مريض آھن جن جو علاج ھلندڙ آھي ان کان علاوه ھڪ ھزار کان مٿي اھڙا مريض آھن جيڪي بچاء وارو ڪورس ڪرائڻ جي انتظار ۾ آھن پر چار مھينن کان سنڌ حڪومت طرفان علاج بند ڪيو ويو آھي جنھن جي ڪري انھن مريضن جون زندگيون داء تي لڳل آھن ضلعي گھوٽڪي جي سول اسپتال گھوٽڪي ۾ قائم سينٽر تي پڻ رجسٽرڊ مريضن جو تعداد 3500 آھي گذريل 6 مھينن ۾ انھن رجسٽرڊ مريضن جو تعداد 1800 کان مٿي آھي ھن مھل تايئين سي جي 777 ۽ بي جي 352 مريضن پنھنجو علاج مڪمل ڪرايو آھي جڏھن ته سوين اھڙا مريض آھن جيڪي ان مرض ۾ مبتلا ھجڻ باوجود ڪورس نه ملڻ ڪري زندگي ۽ موت سان جنگ ڪري رھيا آھن اوٻاوڙو تعلقي ۾ ھيپاٽائيٽس ۾ مبتلا مريضن جو تعداد 620 بي جي مريضن جو تعداد 95 آھي ان سينٽر تي پڻ چارمھينن کان علاج نه ملڻ ڪري سوين مريض علاج لاء رلي رھيا آھن.