حيدرآباد(رپورٽر)شيخ اياز ميلي جي پڄاڻي واري ڏينهن تي ٻئي فڪري ويهڪ اياز ۽ صحافت جي موضوع هيٺ ٿي، جنهن ۾ خطاب ڪندي سينيئر صحافي نصير اعجاز چيو ته شيخ اياز، يوسف شاهين جي اخبار برسات ۾ ايڊيٽر طور ذميواريون سنڀاليون، شيخ جي اياز جي پاليسي، خبرن ۽ باقي معاملن سان واسطو نه هوندو هو، شيخ اياز هڪ سال کان وڌيڪ عرصو برسات اخبر ۾ ڪالم ۽ ايڊيٽوريل لکيا، شيخ اياز جهموريت ۽ راء جي آزادي تي يقين رکندڙ انسان هو، پر هو اها ڳالهه به سمجهندو هو ته جهموريت واري دور ۾ انسان جو تحفظ يقيني نه ٿو ٿي سگهي، ته اها جهموريت به ڪنهن ڪم جي ناهي،شيخ اياز جيڪو لکيو اهو وزندار هو، جنهن سان اخبار مضبوط ٿي، هن پاڻ کي ڪڏهن به صحافي نه سمجهيو پر پنهنجي علم ۽ ادب واري مهارت مان صحافين کي ڪجهه ڏيڻ لاءِ صحافت ڪئي، نامياري صحافي سهيل سانگي ڇيو ته هر شي کي مختلف انداز سان ڏسڻ جو نالو صحافت آهي،ڪنهن شاعر جو صحافي ٿيڻ ٿورو ڏکيو هجي ٿو، هن چيو ته اها ڳالهه سچ آهي ته شيخ اياز جو برسات اخبار جي پاليسي ۽ ٻين معاملن سان تعلق نه هو، پر هن جا ايڊِيٽوريل سائنسي انداز جا هئا، اها حقيقت آهي ته اخبار جو ايڊيٽر ليڊ خبر کان وٺي، آخري صفحي جي سنگل ڪالم جي خبر جو به ذميوار هجي ٿو، هن چيو ته هاڻي ته اهو دور ئي ناهيو، جو ايڏي وڏو قد ڪاٺ واري ماڻهو کي ايڊيٽر جي آفر ڏني وڃي، هن چيو ته شيخ اياز جي صحافت کي پرکڻ لاءِ مختلف پيراميٽر رکڻا پوندا، سنيئر صحافي امداد سومري چيو ته شيخ اياز تخليقي صحافت متعارف ڪرائي، اهو ته نه پئي ٿي سگهيو ته شيخ اياز آخري وقت ۾ ويهي پيسٽنگ به پاڻ ڪرائي ها، شيخ اياز سنڌي شاعري کي نوان دڳ ۽ رستا ڏنا، هن روايتي بند ٽوڙيا ۽ هن صحافت ۾ به نوان رستا ۽ راهون ڏسيون، هن ويهڪ جو ماڊريٽر صحافي منظور ميراڻي هو، جنهن چيو ته فيض احمد فيض ۽ شيخ اياز صحافت ڪئي، پر شيخ اياز عمر جي آخري حصي ۾ صحافت واي پيشي سان منسلڪ ٿيو، جڏهن ته فيض احمد فيض اوائلي دور ۾ ئي صحافت ڪئي هئي.
شيخ اياز اڏول ارادن جو مالڪ ۽ قومي شاعر آهي:جامي چانڊيو
حيدرآباد:سنڌ جي سڄاڻ ڌرين ۽ ساڃاه وندن چيو آهي ته شيخ اياز اڏول ارادن جو مالڪ ۽ قومي شاعر آهي، سندس فڪر ۽ فلسفي ۾ سنڌ جا اهي سڀ رنگ نروار ٿين ٿا، جيڪي هن ڌرتي جي سڃاڻپ آهن، اهڙو اظهار هنن حيدرآباد ۾ خانا بدوش رائٽرس ڪيفي ۽ شيخ اياز ميلا ڪاميٽي پاران حيدرآباد ۾ منعقد چوٿين شيخ اياز ميلي جي پڄاڻي واري ڏينهن تي مخلتف فڪري ويهڪن ۾ ڪيو، شيخ اياز ميلي جي پڄاڻي واري ڏينهن جي پهرين ويهڪ شيخ اياز جا دفاع ڪار هئا، هن ويهڪ کي خطاب ڪندي نئين ٽهي جي دانشور جامي چانڊيو چيو ته شيخ اياز جي شاعري ترقي پسند آهي، شيخ اياز واري رجعت پسند ڌريون هڪ پاسي هيون ۽ رياست انهن سان گڏ بيٺل هئي،ان جي مقابلي ۾ سنڌ جي ترقي پسند، روشن خيال، وطن دوست ۽ قومپرست سوچ هئي، جنهن انسان دوستي، ترقي پسندي، امن ۽ قومي حقن جي ڳالهه پئي ورجائي، وقت ثابت ڪيو، اسان جا دانشور ۽ سڄاڻ ذهن درست پاسي تي بيٺل هئا، هن چيو ته شيخ اياز جي شاعري ۾ مذهب کان وڌيڪ تصوف حاوي آهي، شيخ اياز ڪنهن به هڪ فڪري روايت سان منسلڪ نه رهيو،شيخ اياز جي شاعري جا محرڪ ۽ قدر تبديل نه ٿيا،هن چيو ته محمد ابراهيم جويو جي فڪري اوسر ڪئي، قومپرستن ۽ ترقي پسندن پاران اياز تي ان دور ۾ ڪيل تنقيد انهن ڌرين جو حق هو، ۽ اها ڳالهه زنده سماج جي سڃاڻپ آهي، باقي شيخ اياز تي جڏهن به ڪو ڏکيو وقت آيو ته سنڌ جي ساڃاه شيخ اياز جو ڀرجهلو ٿي بيٺي، نامياري اديب تاج جويو چيو ته شيخ اياز جي آزاد نظم تي ڪفر جون فتوائون ڪڍيون ويون، حالانڪ اياز جي جديد سنڌي شاعري ڪنهن به مذهب جي خلاف نه هئي، پر ان هوندي به رجعت پسندن مٿس حملا ڪرڻ کان نه ڪيٻايو، نوجوان شاعر علي آڪاش چيو ته شيخ اياز، ابراهيم جويو ۽ رسول بخش پليجو جهڙا قدآور انسان سدائين رجعت پسندي آڏو بند بڻيل رهيا، محمد ابراهيم جويو اياز شناسي جو رواج وڌو ۽ اياز جي شاعري سنڌي ٻولي جو ڪرشمو آهي، هن ويهڪ جو ماڊريٽر رياضت ٻرڙو هو، جنهن چيو ته ابراهيم جويو ۽ رسول بخش پليجي جو شيخ اياز جي شاعري کي عام ڪرڻ نمايان ڪردار هو.
شيخ اياز هن دور ۾ صحافي ٿئي ها ته هلي ئي نه سگهي ها:وسعت الله خان
حيدرآباد؛ شيخ اياز ميلي جي موقعي تي ڳالهائيندي ملڪ جي نامياري صحافي وسعت الله خان چيو ته هن دور ۾ جيڪڏهن شيخ اياز وائس چانسلر ٿئي ها ته سرچ ڪاميٽي هن کي هڪ ئي ڌڪ ۾ شوٽ آئوٽ ڪري ڇڏي ها ۽ هو هنن حالتن ۾ هڪ مهينو به پنهنجي سيٽ تي ويهي نه سگهي ها، هن چيو ته يونيورسٽين ۾ هاڻ ايم فل ۽ پي ايڇ ڊي جون ڊگريون وزن جي حساب سان ملن ٿيون، جن تي هن کي صحيحون ڪرڻيون پون ها ۽ هو ڪري نه سگهي ها، شيخ اياز جيڪڏهن اڄ جي دور ۾ صحافي به ٿئي ها ته چار مهينن جي پگهار نه ملڻ جي ڪري هلي نه سگهي ۽ مٿان وري سخت سينسرشپ جي ڪري ڪجهه به لکي نه سگهي ۽ نيٺ صحافت کي به الوداع ڪري ڇڏي ها. هن چيو ته شيخ اياز اهو خوشمقست انسان هو جو ان وقت سياسي ماڻهن کي جيلن حوالي ڪندڙ وقت جا آمر به ڪجهه بهتر هئا، جيڪي پنهنجي مخالفن کي جيلن ۾ وجهندا هئا ته گهٽ ۾ گهٽ اها ضمانت ته هوندي هئي ته هو جيل ويندڙ زنده سلامت واپس موثي ايندا، هن سوال اٿاريو ته ڇا شيخ اياز کي اڄ جي دور ۾ جيل نصيب ٿي ها، اڄ جيڪڏهن هو زنده هجي ها ته ممڪن آهي ته هو هن وقت پاڪستان جو مشهور گم ڪيل شخص هجي ها، اڄوڪين حالتن ۾ گذري ويل شخص تي ميلو ڪرڻ آسان به آهي ته ڏکيو به آهي.
شيخ اياز صرف ترقي پسند ئي نه پر حقيقي طور تي انقلابي ۽ باغي شاعر هو:اعجاز منگي
حيدرآباد؛شيخ اياز ميلي جي پڄاڻي واري ڏينهن تي شيخ اياز ۽ سندس هم عصر ترقي پسند شاعر جي موضوع تي به ويهڪ ٿي، هن ويهڪ کي خطاب ڪندي نامياري ڪالم نگار اعجاز منگي چيو ته شيخ اياز صرف ترقي پسند ئي نه پر حقيقي طور تي انقلابي ۽ باغي شاعر هو، هن جي انقلابي شخصيت تي اثر هن جي ادبي استاد حشو جو اهي، حشو واحد ڪميونسٽ هو، جيڪو قومي خوداردايت تي يقين رکندڙ هو، شيخ اياز پنهنجي وطن، ڌرتي ۽ پوري دنيا سان عالمگير خيال ذريعي محبت جو رشتو قائم ڪيو، ناليواري ناول نگار رفاقت حيات چيو ته اردو ۾ سجاد ظهير ۽ ٻين لنڊن ۾ هڪ ميٽنگ ڪري انجمن ترقي پسند مصنفين جو بنياد رکيو، برصغير ۽ اردو جا ليکڪ ان تحريڪ جي اثر هيٺ رهيا، شيخ اياز به ترقي پسند نظرئي کي پنهنجو ڪيو ۽ ان فڪر کي سنڌ جي روح سان ڳنڍيو، هن سچل ۽ لطيف جي فڪر جي روشني ۾ ترقي پسند فڪر کي عوام تائين آندو، هن چيو ته اردو شآعري انڪري زمين سان جڙي نه سگهي جو هو زباني سطح تي عوام کان پري رهي ۽ ان جو ٻيو وڌو ڪارڻ اهو آهي ت هو بادشاهن جي اثر هيٺ نپني ۽ وڏي ٿي، ناول نگار سيد ڪاشف رضا چيو ته ترقي پسند جي اردو ادب تي اثر نظر اچي ٿو، جڏهن ته اردو ادب جي ترقي پسندي چئني صوبن جي ترقي پسند تحريڪ کان مختلف آهي، تيموررحمان چيو ته حالتون شاعرن کي مجبور ڪن ٿيون ته هو پنهنجي اندر جو آواز محڪومن ۽ مظلومن لاءِ بلند ڪن، هن چيو ته شيخ اياز اردو ۽ شاعرن ۽ اديبن کي پنهنجي قلمي پورهئي ۾ جاءِ ڏني آهي پر اردو اديبن ۽ شاعرن وٽ شيخ اياز لاءِ اهو رويو ڏسڻ ۾ نه ٿو اچي، جنهن جو ڪارڻ ڳولڻ جي ضرورت آهي.
ميلي جي پڄاڻي،فتح علي خان،رجب فقير،برڪت بٽ ۽ ٻين پاران سرن جي ورکا
حيدرآباد: اياز ميلي جي آخري ڏهاڙي تي محفل اياز ۾ ناميارن راڳين سرن جي ورکا ڪئي، ان موقعي تي استاد فتح علي خان، رجب فقير، لعل بينڊ جي تيمور رحمان ۽ سندس ساٿين، برڪت علي ڀٽ ۽ ٻين سر وکيريا، جڏهن ته وهاب شاه ڪلاسيڪل رقص پيش ڪيو.