حيدرآباد(رپورٽ: فقير سليم) حيدرآباد ۽ ان جي ڀرپاسي ٽٽل روڊ رستن سبب حادثا معمول بڻيل، هڪ سال دوران حادثن 145 ماڻهن جي حياتي کسي ورتي، هلندڙ سال 2018ع ۾ حيدرآباد ۽ ان جي آسپاس ٿيل روڊ حادثن سبب فوتين جو انگ 145 ۽ زخمين جو تعداد 335 
آهي، ايڌي حيدرآباد جي انچارج معراج پاران جاري ڪيل سالياني انگن اکرن موجب شھر جي مختلف علائقن مان 95 لاوارث لاش مليا جن مان 12 لاش تازو ڄاول ٻارن جا ھئا. ايڌي سينٽر موجب ھلندڙ سال شھر ۾ مختلف حادثن ۾ 145 ماڻھو فوت ٿيا جڏھن ته  زخمين جو تعداد 335 رھيو. معراج ايڌي موجب حيدرآباد مان پنھنجن جي ھٿان بي روي ۽ بي گھر ٿيل 39 عورتن کي ايڌي ھوم ڪراچي پھچايو ويو، جن ۾ اڪثريت پيرسن عورتن جي آهي، جڏھن ته شھر جي مختلف رستن تي لاوارث پيل 83 بيمارن کي ايڌي ھوم منتقل ڪيو ويو.سال دوران شھر جي مختلف علائقن مان 10 خودڪشي ڪندڙن کي اسپتال پھچايو ويو، ٻي طرف 21 لاشن کي غسل ڪفن ڏئي وارثن حوالي پڻ ڪيو ويو. معراج ايڌي موجب سال 2018 ۾ مجموعي طور تي 24 ھزار مريضن ۽ لاشن کي اسپتال کان گھر ۽ گھر کان اسپتال رسايو.

ڪوٽڙي: سائيٽ جي ڪارخانن ۾ ڪم ڪندڙ عورت پورھيت مختيار چهواڻ، آزاد قادر پنهور ، وفا بلوچ، شوڪت خاصخيلي ، ممتاز علي ۽ ٻين ٻڌايو ته گذريل 6 سالن کان ھڪ ڪاٽن جي ڪارخاني ۾ ٺيڪيداري نظام ھيٺ ڪم ڪريون ٿا 8 کان 10 ڪلاڪ روزانو پورھيو ڪرڻ جي موٽ ۾ 500 روپيه ڏھاڙي ادا ڪئي وڃي ٿي. ھنن موجب ٺيڪيداري نظام تحت ٺيڪيدار ھر ھفتي پئسن جي ادائيگي ڪري ٿو جيڪڏھن بيماري سبب ھو موڪل ڪندا آھيون ته ڏھاڙي ڪٽي ويندي آھي ھنن جو چوڻ ھو ته ٺيڪيدار جڏھن به چاھي ڪم کان جواب ڏئي ڇڏي ٿو باقي سالانه بونس پڪو ٿيڻ علاج وغيره ڪرائڻ سميت ڪا به سھولت مھيسر نه آھي جيڪڏھن ڪو به پورھيت بيمار ٿي پوندو آھي ته ھو پنھنجي خرچ تي علاج ڪرائيندو آھي. مل جو ڪارڊ وغيره به نه ڏنو ويندو آھي.

ڪوٽڙي: ڪوٽڙي ايسوسيئشن آف ٽريڊ اينڊ انڊسٽري جي اڳوڻي چيئرمين خليل بلوچ ٻڌايو ته هي سنڌ جو ٻئي نمبر وڏو صنعتي زون آھي هزارين پورهيت ڪم ڪن ٿا، قانون موجب کين سهولتون فراهم ڪرڻ اسان جو فرض آھي، بجلي، گيس مهانگي هئڻ سبب ڪيترائي مسئلا پيش اچن ٿا، روڊ رستن سميت ٻيون سهولتون نه هئڻ ڪري ٻاهران انويسٽر نه ٿا اچن وفاقي توڙي صوبائي حڪومت کي ڪيترائي ڀيرا لکيو آهي پر ڪو به ڪم نه ٿو ٿئي پورهيتن کي مڪمل تحفظ ۽ حق ڏنا وڃن ٿا.

ڪوٽڙي: ليبر ڊائريڪٽر ڄامشورو عبدالصمد سومرو جو چوڻ ھو ته جيڪو به پورھيت شڪايت کڻي اچي ٿو ان جي درخواست تي قانوني قدم کڻون ٿا، ٺيڪيداري نظام سميت ليبر قانون تي عمل ڪرائڻ لاء مل انتظاميا کي ليٽر لکيا آھن ۽ انھن کي ليبر قانون تي عمل ڪرڻ لاء سختي سان ھدايتون ڏنيون آھن.

ڪوٽڙي: رابطي ڪرڻ تي وڪيل منصور احمد چنه ٻڌايو ته ڪارخانن ۾ ليبر قانون تي عمل نه ڪرڻ قانون جي سنگين ڀڃڪڙي آھي ننڍي عمر جي ٻارن کان پورھيو وٺڻ پڻ قانوني ۽ اخلاقي ڏوهه آھي.

ڪوٽڙي: صنعتي زون ۾ مقامي ماڻھن لاء پڻ نوگو ايريا بڻيل آھي، ڪارخانن ۾ ڪم ڪندڙ اڪثريت پورھيتن جي پنجاب جي مختلف شھرن مان گھرايل پورھيتن جي ھجي ٿي جڏھن ته مقامي پورھيت لاء اڪثر ھتان جي ڪارخانن جا گيٽ بند ھجن ٿا. ھوڏانھن پنھنجي حقن جي حاصلات ۽ سالن کان ڪم ڪندڙ پورھيتن کي پڪو ڪرڻ لاء وڏي تعداد ۾ پورھيت ڊي سي ڄامشورو ۽ ليبر آفيسرن وٽ دانھيندا رھن ٿا پر سندن ڪو به داد رسي نه ٿي ٿئي.

ڪوٽڙي: 18 سالن کان گھٽ عمر جي پورھيتن فرقان شيخ، علي رضا سومرو، سرمد سولنگي ۽ ٻين ٻڌايو ته غربت سبب ڪارخانن ۾ ڪم ڪريون ٿاڦٽين جي ڪارخاني ۾ رنگ کاتي ۾ ڪم ڪريون ٿا جتي ٺيڪيدار 8 ڪلاڪ ڪم ڪرائي 500 روپيه ڏھاڙي ڏيندو آھي جڏھن ته 12 ڪلاڪ عيوض 750 روپيه ملندا آهن.

ڪوٽڙي: ڪارخانن ۾ ڪم دوران معذور ٿيل پورھيت خالد پنهور، احسان احمد ۽ ٻين ٻڌايو ته ڦٽين جي ڪارخانن ۾ ڪم ڪندا هئاسين. رات جي شفٽ ۾ ڪم ڪندي ھٿن جون آڳريون ۽ ھٿ اچانڪ مشين ۾ اچي ويا جنھن سبب معذور ٿي وياسون. ھنن جو چوڻ ھو ته مل انتظاميا رڳو نالي ماتر علاج ڪرايو پر ڪو به معاوضو ادا ڪرڻ بنا گھرن ڏانھن روانو ڪري ڇڏيو ۔مهيني ۾ 1500 روپيه ڏنا ويندا آهن.

ڪوٽڙي: پورھيت اڳواڻن اڪبر ميمڻ، امجد مستوئي، ظهير ميراڻي ۽ ٻين جو چوڻ ھو ته ڪارخانن ۾ ليبر قانون تي عمل نه پيو ڪيو وڃي. اڪثر ڪارخانن ۾ ٺيڪداري راڄ قائم آھي جنھن ڪري پورھيتن کي ڪو به قانوني حق نٿو ملي ھنن چيو ته ڪارخانن ۾ يونين سازي تي پابندي لڳل آھي 2012 جي نئين ليبر آرڊيننس تي به عمل نٿو ڪيو وڃي۔ جيڪڏھن ليبر قانون تي عمل ڪيو وڃي ته پورھيتن کي سمورا حق ملي سگھن ٿا.

ڪوٽڙي: ڪوٽڙي سائيٽ 1962 ۾ ٻن فيز تي 2175 ايڪڙن تي مشتمل 150 مان ھن وقت 130 جي ننڊا وڏا ڪارخانه هلندڙ آهن ۔ جن ۾ 25 ھزار کان مٿي پورھيت ڪم ڪن ٿا قائم ٿيل انھن ڪارخانن ۾ اڪثريت ڦٽين، جيننگ، سگريٽ، چمڙو، سرف، تارون، بيٽريون، آئل، ڪاغذ، ٽرانسفارمر، هارڊ بورڊ، پکا، چانور، موٽرسائيڪل آئل ۽ اٽي جا ڪارخانا شامل آھن جن ۾ ڊيلي ويجز ۽ ٺيڪيداري نظام رائج ھجڻ سبب ڪيترن ئي سالن کان ڪم ڪندڙ پورھيت به پڪا ٿي نه سگھيا آھن جڏھن ته ليبر قانون موجب جيڪو به پورھيت ٽن مھينن تائين ڪنھن به ڪارخاني ۾ پورھيو ڪري ٿو ان کي پڪو ڪرڻ لازمي ھجي ٿو پر ھتي پڪو ڪرڻ ۽ ٻيا حق گھرڻ تي پورھيتن کي نوڪرين کان برطرف ڪيو ٿو وڃي. ليبر قانون تي عمل نه ٿيڻ ڪري پورھيت پڪو ٿيڻ سان گڏ رٽائرمينٽ، پينشن، گريجوئيٽي، سالانه بونس، موڪلن، علاج، تعليم، نياڻين جي شادي لاء ڏاج فنڊ ۽ ٻين بنيادي حقن کان مرحوم آھن. سنڌ حڪومت پورھيت جي گهٽ ۾ گهٽ پگھار 16 ھزار روپيه مقرر ڪرڻ جو اعلان ڪيو ھو پر ان تي به ڪٿي ڪٿي عمل ٿي نه سگھيو آھي. ڦٽين جي ڪارخانن ۾ ڪم ڪندڙ اڪثريت ننڍن ٻارن ۽ عورتن جي ھجي ٿي جن کان گھٽ معاوضي تي ڪم ورتو پيو وڃي. ھڪ اندازي موجب ڪوٽڙي جي ڪارخانن ۾ ٽي کان چار هزار ننڍا ٻار ۽ ٻن ھزارن جي لڳ ڀڳ عورتون پورھيو ڪن ٿيون جيڪي دز سبب ٽي بي، ساھ ۽ گلي جي ڪينسر ۾ وڪوڙجي وڃن ٿا جن جو علاج نالي ماتر ڪرائي کين نوڪرين کان جواب ڏنو وڃي ٿو. ٻئي پاسي ڪارخانن ۾ يونين سازي تي پابندي ھجڻ سبب پورھيت پنھنجن حقن لاء ڪو به آواز اٿاري نه ٿا سگھن. اڪثر ڪارخانن ۾ انتظاميان پاران پاڪيٽ يونين ٺاھيل ھجن ٿيون جيڪي پورھيتن بجاء مل مالڪن جي ترجماني ڪن ٿيون ۔ جڏهن ته ڦٽين جي ڪارخانن ۾ ڪم ڪندي پورھيتن جا ھٿ ۽ آڳريون ھٿ ۽ ٻانھن مشينن ۾ اچڻ سبب ڪٽجي وڃن ٿا اهڙن پورھيتن کي قانون مطابق مڪمل علاج ڪرائي معاوضو پڻ ادا ڪرڻو ھجي ٿو پر ھتي متاثر ٿيل پورھيتن جو نالي ماتر علاج ڪرائي کين بنا معاوضي گھرن ڏانھن روانو ڪيو وڃي ٿو سنڌ جي ھن ٻئي وڏي صنعتي زون ۾ ليبر ڊاريڪٽر ۔ ليبر آفيسر سميت ليبر عملدار مقرر ھجن ٿا پر اھي پورھيتن جي ڪا به داد رسي ڪرڻ بجاء مل مالڪن سان ملي ڀڳت ڪري پورهيت لاء ڪو به قدم نه ٿا کڻن.

شاهپور چاڪر(ن پ ا) شاهپور چاڪر ويجهو ٽرڪ جي ٽڪر ۾ موٽر سائيڪل سوار زخمي ٿي پيو. مين روڊ تي ٽرڪ جو موٽر سائيڪل سان ٽڪر ٿي پيو. حادثي ۾ موٽر سائيڪل سوار 16 سالن جو محمد نواز سنجراڻي زخمي ٿي پيو. مقامي ماڻهن زخمي نوجوان کي نوابشاهه اسپتال منتقل ڪيو، جتي سندس حالت ڳڻتي جوڳي ٻڌائي پئي وئي.

ملير (رپورٽر) قائد آباد پوليس ڪارروائي ڪندي لاڙڪاڻي سان واسطو رکندڙ هڪ ڏوهاري کي گرفتار ڪرڻ جي دعويٰ ڪئي آهي. قائد آباد جي علائقي خُلد آباد ۾ پوليس ڪارروائي ڪئي، جنهن دوران لاڙڪاڻي ۾ مبينا طور سنگين ڏوهن ۾ گهربل ڏوهاري بابر عرف بابو شيخ کي گرفتار ڪيو ويو. پوليس جو چوڻ آهي ته ڏوهاري جي موجودگيءَ جي اطلاع تي خلد آباد جي يار محمد ڳوٺ ۾ ڪارروائي ڪئي، جنهن دوران هٿياربندن ۽ پوليس وچ ۾ مقابلو ٿيو. پوليس موجب مقابلي دوران ڏوهاري بابو شيخ کي گرفتار ڪيو ويو، جڏهن ته وٽانئس هڪ پسٽل ۽ 5 موبائيل فونز به هٿ ڪيون ويون آهن.

حيدرآباد: سال 2018ع دوران جنسي زيادتي جا مجموعي طور 195 ڪيس رپورٽ ٿيا، جن ۾ 89 ڪيس اجتماعي زيادتي ۽ 106 جنسي زياتي جا ڪيس رپورٽ ٿيا، مجموعي طور 45 عورتون، 7 مرد ۽ 143 ٻار جنسي زيادتي ۽ اجتماعي زيادتي جو شڪار ٿيا. ايڇ آر سي پي جي انگن اکرن موجب ڪراچي کانسواءِ ٻهراڙي سنڌ ۾ جنوري دوران اجتماعي زيادتي جا 9 واقعا ۽ جنسي زيادتي جا 9 ڪيس رپورٽ ٿيا، جن ۾ 4 عورتون ٻه مرد ۽ 12 ٻار جنسي زيادتي جو نشانو بڻيا، اهڙي ريت فيبروري ۾ گينگ ريپ جا 7 ۽ ريپ جا 7 ڪيس رپورٽ ٿيا، هن مهيني دوران صرف ٻار ئي جنسي زيادتي جو نشانو بڻيا، اهو انگ 14 آهي، مارچ ۾ گينگ ريپ جا 12 ۽ ريپ جا 8 ڪيس ٿيا، 3 عورتون هڪ مرد ۽ 16 ٻار متاثر ٿيا، اپريل ۾ گينگ ريپ جا 10 ۽ ريپ جا 18 ڪيس سامهون آيا، 7 عورتون هڪ مرد ۽ 20 نشانو بڻيا، مئي ۾ گينگ ريپ جا 2 ۽ ريپ جا 14 ڪيس ظاهر ٿيا، مجموعي طور 16 جنسي زيادتي جو نشانو بڻيا، جن ۾ 4 عورتون ۽ هڪ مرد سميت 11 ٻار شامل هئا، جون دوران گينگ ريپ جا 6 ۽ ريپ جا 16، جولاءِ دوران گينگ ريپ جا 5 ۽ ريپ جا 4، آگسٽ دوران  گينگ ريپ جا 16 ۽ ريپ جا 10، سيپٽمبر دوران گينگ ريپ جا 9 ۽ ريپ جا 7، آڪٽوبر دوران گينگ جا 8 ۽ ريپ جا 6، نومبر دوران گينگ ريپ ۽ ريپ جا 4-4 ۽ ڊسمبر دوران گينگ جو هڪ ۽ ريپ جا ٽي ڪيس رپورٽ ٿيا. زيادتي جو شڪار ٿيلن ۾ هڪ خواجا سراءِ به شامل آهي.  

حيدرآباد(رپورٽ:فيض کوسو) سال 2018ع دوران سنڌ ۾ 120 ڄڻن کي ڪاروڪاري جي الزام هيٺ قتل ڪيو ويو، جنهن ۾ 78 عورتون ۽ 37 مرد شامل آهن، جڏهن ته قتل ٿيلن ۾ 18 سالن جي عمر کان گهٽ عمر جا پنج ٻار به شامل آهن. هيومن رائيٽس ڪميشن آف پاڪستان جي سنڌ چيپٽر جي هڪ رپورٽ موجب سڀ کان وڌيڪ عورتون سيپٽمبر مهيني ۾ قتل ٿيون ۽ قتل ٿيل اهڙين عورتن جو انگ 10 آهي، جڏهن ته اپريل 2018ع دوران 8 عورتون ۽ 7 مرد ڪارنهن جي الزام هيٺ قتل ٿيا، انگن اکرن موجب جنوري 2018 ۾ 4 عورتون، ٽي مرد، فبيروري دوران 9 عورتون ٽي مرد، مارچ دوران 4 عورتون ٻه مرد ۽ ٻه ٻار، اپريل دوران 8 عورتون، 7 مرد ۽ ٽي ٻار، مئي دوران 8 عورتون، چار مرد، جون دوران پنج عورتون چار مرد، جولاءِ دوران 8 عورتون چار مرد، آگسٽ دوران چار عورتون ٽي مرد، سيپٽمبر دوران 10 عورتون، آڪٽوبر دوران 8 عورتون چار مرد، نومبر دوران 7 عورتون هڪ مرد ۽ ڊسمبر دوران 3 عورتون ۽ ٻه مرد ڪاروڪاري جي الزام هيٺ قتل ڪيا ويا، ايڇ آر سي پي جا هي انگ اکر صرف ٻهراڙي سنڌ جا آهن، جڏهن ته انهن انگن اکرن ۾ ڪراچي ڊويزن شامل ناهي، رپورٽ موجب جنوري 2018ع کان ڊسمبر 2018ع تائين مجموعي طور 349 ماڻهن خودڪشي جي ڪوشش ڪئي، جنهن ۾ 191 مرد، 125 عورتون ۽ 33 ٻار شامل آهن، اهڙي ريت 717 ماڻهو مختلف واقعن جي ڪري قتل ٿي ويا، جنهن ۾ 486 عورتون، 91 مرد ۽ 59 ٻار شامل آهن، انگن اکرن موجب جنوري 2018 دوران 24 مرد 16 عورتون ۽ ٻه ٻار قتل ٿي ويا، فيبروري دوران 30 مرد، 18 عورتون ۽ ٽي ٻار، مارچ دوران 36 مرد 19 عورتون ۽ 6 ٻار، اپريل دوران 44 مرد، 13 عورتون ۽ چار ٻار، مئي دوران 54 مرد 16 عورتون 6 ٻار، جون دوران 46 مرد، 18 عورتون، 6 ٻار، جولاءِ دوران 33 مرد ، 19 عورتون ۽ ٻه ٻار، آگسٽ دوران 67 مرد 13 عورتون 8 ٻار، سيپٽمبر دوران 58 مرد 21 عورتون 8 ٻار، آڪٽوبر دوران 30 مرد 8 عورتون چار ٻار، نومبر دوران 42 مرد 6 عورتون پنج ٻار، ڊسمبر دوران 22 مرد 5 عورتون ۽ پنج ٻار مختلف سببن جي ڪري قتل ڪيا ويا.

ميهڙ(ن پ ا) ڳوٺ حاصل کوسو جو رهواسي نلڪن جو مستري غلام محمد کوسو کي گم ٿئي 4 ڏينهن گذري ويا پر سندس پتو نه پئجي سگھيو.مستري غلام محمد کوسو جا وارث سخت پريشان آھن.سندن چوڻ آھي تھ اسن جي ڪنھن سان دشمني ڪونھي.پوليس کيس بازياب ڪرائي.